แบ่งปันกันเรียนรู้ จากงานวิจัย การรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ ตาม พ.ร.บ.ผู้สูงอายุ พ.ศ.2546
โดย ดร.สุดารัตน์ สุดสมบูรณ์
จากสถานการณ์และแนวโน้มโครงสร้างประชากรโลก ที่ก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ (Aging Society) ทำให้สัดส่วนของประชากรโลกโดยรวมจะมีผู้สูงอายุในสัดส่วนสูงกว่าประชากรในวัยอื่นโดยเป็นผลมาจากโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงทั้งทางด้านเทคโนโลยี ภาวะความเสี่ยงทางสงครามน้อยลง สุขภาพอนามัยที่ดีขึ้น ประกอบกับเทคโนโลยีทางการแพทย์ในการช่วยเหลือผู้ป่วยสมัยใหม่ ทำให้มีผู้เสียชีวิตน้อยลง จึงมีแนวโน้มว่าโครงสร้างประชากรโลกกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ โดยองค์การสหประชาชาติคาดการณ์จำนวนผู้สูงอายุ ซึ่งจะมีอายุเกิน 60 ปีขึ้นไปทั่วโลกมากกว่า 2,000 ล้านคน ในปี ค.ศ.2050 และเพิ่มขึ้นในอัตราสามเท่าของปี ค.ศ.1950 โดยคาดว่าอายุเฉลี่ยของประชากรจะยาวขึ้นทั้งหญิงและชาย สืบเนื่องมาจากการพัฒนาทางการแพทย์และสาธารณสุขโดยรวมดีขึ้น สวนทางกับอัตราการเกิดของประชากรทั้งโลกที่มีอัตราลดลง (ชูเกียรติ มุทธากาญจน์,2558) ซึ่งกล่าวได้ว่าทวีปยุโรปเป็นภูมิภาคที่มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรเข้าสู่ “สังคมผู้สูงอายุ (Aging Society)”มากที่สุด และประเทศที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุมากที่สุดในโลก 5 ประเทศคือ อิตาลี ญี่ปุ่น กรีซ เยอรมนีและสวิสเซอร์แลนด์ สำหรับประเทศไทยกำลังเผชิญหน้ากับภาวการณ์เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของประชากรสูงอายุ โดยประเทศไทยจะเป็นสังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ในปี 2568 ซึ่งหมายความประเทศไทยจะมีผู้สูงอายุร้อยละ 15 ของจำนวนประชากรทั้งประเทศไทย
สำหรับประเทศไทย ความสำคัญในเรื่อง “ผู้สูงอายุ” เป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจจากสังคมไทยมาเป็นเวลานาน ทั้งนี้เพราะค่านิยมการให้ความเคารพ และให้เกียรติผู้สูงอายุ และกตัญญูรู้คุณ เป็นคุณค่าที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นสิ่งที่ดีงาม และมีการปลูกฝังมาอย่างต่อเนื่องในสังคมไทย นอกจากนี้ในการบริหารราชการแผ่นดินของทุกรัฐบาลต่างให้ความสำคัญกับผู้สูงอายุ ไม่ว่าจะเป็นการกำหนดยุทธศาสตร์การส่งเสริมผู้สูงอายุไว้ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ นโยบายของรัฐบาล พระราชบัญญัติผู้สูงอายุ และแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ตลอดมา โดยรัฐได้ให้ความช่วยเหลือ ส่งเสริมและจัดสวัสดิการสังคมในรูปแบบต่างๆ ให้กับผู้สูงอายุเพื่อให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดี ได้แก่ (1) การประกันสังคม (Social Insurance) เป็นการสร้างหลักประกันความมั่นคงในชีวิต ในรูปแบบของกองทุนต่าง ๆ (2) การช่วยเหลือสาธารณะ(Public Assistance) เป็นการสงเคราะห์แบบให้เปล่า เช่น เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ เป็นต้น (3) การบริการสังคม (Social Service) เป็นระบบบริการที่ตอบสนองความต้องการขั้นพื้นฐานของประชาชน ประกอบด้วยบริการ 5 ด้าน คือ ด้านสุขภาพอนามัย ด้านการศึกษา ด้านที่อยู่อาศัย ด้านการมีงานทำและการมีรายได้รวมทั้งด้านบริการสังคมและนันทนาการ และ (4) การช่วยเหลือเกื้อกูลของภาคประชาชน เป็นการจัดสวัสดิการสังคมโดยกลุ่มต่างๆ เป็นผู้ดำเนินการหลัก เช่น กลุ่มออมทรัพย์ (สุดารัตน์ สุดสมบูรณ์,2557) ซึ่งประเทศไทยได้กำหนดให้มีหน่วยงานรับผิดชอบในการดำเนินการส่งเสริม สนับสนุน และจัดสวัสดิการสังคมให้กับผู้สูงอายุ จำนวน 9 กระทรวงได้แก่ กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงวัฒนธรรม กระทรวงแรงงาน กระทรวงคมนาคม กระทรวงยุติธรรม กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา กระทรวงมหาดไทย และ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
การให้การช่วยเหลือ คุ้มครอง สนับสนุน และส่งเสริม ได้บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ.2546 มาตรา 11 ที่ระบุว่า ผู้สูงอายุมีสิทธิได้รับการคุ้มครอง การส่งเสริม และการสนับสนุนในด้านต่างๆ ดังนี้ (1) การบริการทางการแพทย์และการสาธารณสุขที่จัดไว้โดยให้ความสะดวกและรวดเร็วแก่ผู้สูงอายุเป็นกรณีพิเศษ (2) การศึกษา การศาสนา และข้อมูลข่าวสารที่เป็นประโยชน์ต่อการดำเนินชีวิต (3) การประกอบอาชีพหรือฝึกอาชีพที่เหมาะสม (4) การพัฒนาตนเองและการมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคม การรวมกลุ่มในลักษณะเครือข่าย (5) การอำนวยความสะดวกและความปลอดภัยโดยตรงแก่ผู้สูงอายุในอาคาร สถานที่ ยานพาหนะหรือการบริการสาธารณะอื่น (6) การช่วยเหลือด้านค่าโดยสารยานพาหนะตามความเหมาะสม (7) การยกเว้นเข้าชมสถานที่ของรัฐ (8) การช่วยเหลือผู้สูงอายุซึ่งได้รับอันตรายจากการถูกทารุณกรรมหรือถูกแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบด้วยกฎหมาย หรือถูกทอดทิ้ง (9) การให้คำแนะนำ ปรึกษา ดำเนินการอื่นที่เกี่ยวข้องในทางคดี หรือในทางการแก้ไขปัญหาครอบครัว (10) การจัดที่พักอาศัย อาหารและเครื่องนุ่งห่มให้ตามความจำเป็นอย่างทั่วถึง (11) การสงเคราะห์เบี้ยยังชีพตามความจำเป็นอย่างทั่วถึงและเป็นธรรม (12) การสงเคราะห์ในการจัดการศพตามประเพณี และ (13) การอื่นตามที่คณะกรรมการประกาศกำหนด แต่โดยส่วนใหญ่ ผู้สูงอายุไทย ยังเข้าไม่ถึงสิทธิที่พึงได้รับจากรัฐ ซึ่งสืบเนื่องมาจากการรับรู้ถึงสิทธิที่พึงได้รับ ซึ่งจะทำให้ผู้สูงอายุเสียโอกาสในการได้รับการดูแลจากรัฐ
คณะวิจัย จึงมีความสนใจว่า แท้จริงแล้ว ผู้สูงอายุมีการรับรู้ถึงสิทธิของตนเองมากน้อยเพียงใด รวมถึงช่องทางของการรับรู้ว่าได้มาจากช่องทางใด และมีปัญหาและอุปสรรคในการรับรู้อย่างไร เพื่อหาแนวทางเพิ่มเติมให้มีการรับรู้มากขึ้น เพื่อประโยชน์ของผู้สูงอายุ
วัตถุประสงค์
1. เพื่อศึกษาการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ.2546
ในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช
2. เพื่อศึกษาช่องทางของการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ พื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช
3. เพื่อศึกษาปัญหาและอุปสรรคในการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ พื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช
4. เพื่อหาแนวทางส่งเสริมการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ พื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช
วิธีการวิจัย
เป็นการวิจัยเชิงสำรวจ ประชากรที่ใช้เป็นผู้สูงอายุทั้งชายและหญิง ที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ที่อาศัยอยู่ในอำเภอทุ่งสง ทุ่งใหญ่ นาบอน บางขัน ร่อนพิบูลย์ และ พระพรหม ในจังหวัดนครศรีธรรมราช จำนวน 45,837 คน และได้กำหนดกลุ่มตัวอย่างโดยการคำนวณตามสูตรของ ทาโร ยามาเน (Taro Yamane, อ้างถึง ใน สุทธนู ศรีไสย์,2551) ได้กลุ่มตัวอย่างจำนวน 397 คน
เครื่องมือที่ใช้ได้แก่ แบบสอบถาม แบ่งเป็น 3 ตอน คือ (1) ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม เป็นแบบสำรวจรายการ เรื่อง เพศ อายุ สถานภาพสมรส สถานภาพครอบครัว ศาสนา ที่พักอาศัย ระดับการศึกษา ความสามารถในการอ่านเขียน สถานภาพการทำงานปัจจุบัน งานอดิเรก และช่องทางในการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ (2) ข้อมูลการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ ตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ.2546 และ (3) ข้อเสนอแนะอื่นๆ
การตรวจสอบความเที่ยง โดยผู้ทรงคุณวุฒิและผู้ที่มีความรู้เกี่ยวกับสิทธิของผู้สูงอายุ เป็นผู้ตรวจสอบแล้วนำมาแก้ไขปรับปรุงก่อนนำไปตรวจสอบความเชื่อมั่นต่อไป
การทดสอบความเชื่อมั่น นำแบบสอบถามไปทดลองใช้กับผู้สูงอายุในพื้นที่อำเภออื่น จำนวน 30 คน แล้วหาค่าความเชื่อมั่นโดยหาค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาได้เท่ากับ .86
เก็บข้อมูลด้วยตนเองและทีมวิจัยที่ผ่านการประชุมแล้ว เพื่อให้สามารถใช้แบบสอบถามได้อย่างถูกต้องและตรงกัน
วิเคราะห์ข้อมูลการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ ตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ.2546 พื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช (เฉพาะพื้นที่ 6 อำเภอ) ใช้สถิติดังนี้ (1) การจำแนกความถี่ของการรับรู้ และ (2) จำนวนร้อยละของการรับรู้
การวิเคราะห์ระดับคะแนนการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุของกลุ่มตัวอย่าง โดยแบ่งเป็น 3 ระดับ โดยกำหนดการรับรู้สิทธิผู้สูงอายุ ดังนี้
คะแนนการรับรู้ตั้งแต่ 16 ขึ้นไป หรือร้อยละ 80 หมายถึง การรับรู้ในระดับสูง
คะแนนการรับรู้ตั้งแต่ 10-15 ข้อ หรือร้อยละ 50-79 หมายถึง การรับรู้ในระดับปานกลาง
คะแนนการรับรู้ตั้งแต่ 1-9 ข้อ หรือน้อยกว่าร้อยละ 50 หมายถึง การรับรู้ในระดับต่ำ
โดยมีเกณฑ์การให้คะแนนดังนี้
ข้อ 1 ตอบ ไม่ใช่ ได้ 1 คะแนน
ข้อ 2-6 ตอบ ใช่ ได้ 1 คะแนน
ข้อ 7-8 ตอบ ไม่ใช่ ได้ 1 คะแนน
ข้อ 10 ตอบ ใช่ ได้ 1 คะแนน
ข้อ 11 ตอบ ไม่ใช่ ได้ 1 คะแนน
ข้อ 12-14 ตอบ ใช่ ได้ 1 คะแนน
ข้อ 15 ตอบ ไม่ใช่ ได้ 1 คะแนน
ข้อ 16-18 ตอบ ใช่ ได้ 1 คะแนน
ข้อ 19 ตอบ ไม่ใช่ ได้ 1 คะแนน
ข้อ 20 ตอบ ใช่ ได้ 1 คะแนน
ผลการวิจัยและอภิปรายผล
1. ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ อยู่ในนอกเขตชุมชนเมือง เป็นเพศหญิง อายุระหว่าง 65-69 ปี สถานภาพสมรส มีบุตรเฉลี่ย 3-4 คน มีคนอยู่ในครอบครัว 2-3 คน พักอาศัยอยู่กับครอบครัว ลูกหลาน ญาติพี่น้อง จบการศึกษาระดับประถมศึกษา สามารถอ่านออกเขียนได้ ทำงานเชิงเศรษฐกิจ เน้น การทำงานด้านเกษตรกรรม งานอดิเรกคือ งานหัตถกรรม งานบ้าน เข้าวัดฟังธรรม และช่องทางในการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ ได้แก่ สื่อโทรทัศน์ บุคคลในครอบครัว และ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ ตามลำดับ
2.การรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ ตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ.2546 พื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช พบว่าโดยภาพรวม ผู้สูงอายุมีการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ ในระดับต่ำ ผลการศึกษาดังกล่าวได้สะท้อนให้เห็นว่า ผู้สูงอายุ ที่เป็นกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ ร้อยละ 75-90 ไม่มีการรับรู้เกี่ยวกับสิทธิของผู้สูงอายุตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ.2546 ซึ่งได้กำหนดไว้ในมาตรา 11ที่ระบุว่า ผู้สูงอายุมีสิทธิได้รับการคุ้มครอง การส่งเสริม และการสนับสนุนในด้านต่างๆ ดังนี้ (1) การบริการทางการแพทย์และการสาธารณสุขที่จัดไว้โดยให้ความสะดวกและรวดเร็วแก่ผู้สูงอายุเป็นกรณีพิเศษ (2) การศึกษา การศาสนา และข้อมูลข่าวสารที่เป็นประโยชน์ต่อการดำเนินชีวิต (3) การประกอบอาชีพหรือฝึกอาชีพที่เหมาะสม (4) การพัฒนาตนเองและการมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคม การรวมกลุ่มในลักษณะเครือข่าย (5) การอำนวยความสะดวกและความปลอดภัยโดยตรงแก่ผู้สูงอายุในอาคาร สถานที่ ยานพาหนะหรือการบริการสาธารณะอื่น (6) การช่วยเหลือด้านค่าโดยสารยานพาหนะตามความเหมาะสม (7) การยกเว้นเข้าชมสถานที่ของรัฐ (8) การช่วยเหลือผู้สูงอายุซึ่งได้รับอันตรายจากการถูกทารุณกรรมหรือถูกแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบด้วยกฎหมาย หรือถูกทอดทิ้ง (9) การให้คำแนะนำ ปรึกษา ดำเนินการอื่นที่เกี่ยวข้องในทางคดี หรือในทางการแก้ไขปัญหาครอบครัว (10) การจัดที่พักอาศัย อาหารและเครื่องนุ่งห่มให้ตามความจำเป็นอย่างทั่วถึง (11) การสงเคราะห์เบี้ยยังชีพตามความจำเป็นอย่างทั่วถึงและเป็นธรรม (12) การสงเคราะห์ในการจัดการศพตามประเพณี และ (13) การอื่นตามที่คณะกรรมการประกาศกำหนด จึงเป็นเรื่องที่ผู้เกี่ยวข้องควรรับรู้และตระหนักที่จะส่งเสริมพัฒนาให้ผู้สูงอายุ ได้รับรู้สิทธิของตนเองในฐานเป็นมนุษย์ และหลักสิทธิมนุษยชนที่ยอมรับกันเป็นหลักสากล คือ บุคคลมีสิทธิที่จะตัดสินใจในกิจการต่างๆ ส่วนตัวด้วยตนเอง สอดคล้องกับ นราภัทร เพชรมณี (2554) ระบุว่า สิทธิประโยชน์สําหรับผู้สูงอายุจึงเป็นสิ่งที่จําเป็นและสําคัญอย่างมากต่อสังคมผู้สูงอายุและจากการศึกษาพบว่า ผู้สูงอายุรับรู้สิทธิของตนเองในประเด็นที่ผู้สูงอายุได้รับประโยชน์โดยตรงและเป็นประโยชน์ที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและเป็นประจำ คือ การรับเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุประจำเดือน และ การรับบริการด้านสุขภาพจากโรงพยาบาลของรัฐ เท่านั้น ส่วนสิทธิประเด็นอื่นๆ ผู้สูงอายุ มีการรับรู้ถึงสิทธิเหล่านั้นน้อยมาก สืบเนื่องมาจากผู้สูงอายุไม่ได้รับประโยชน์โดยตรง หรือ ไม่ได้มีความจำเป็นเกี่ยวกับสิทธินั้น เช่น การกู้ยืมเงินเพื่อประกอบอาชีพทั้งในนามบุคคลและในนามกลุ่ม การขอคำแนะนำ/ปรึกษา/ช่วยเหลือในการดำเนินคดี การขอรับการฝึกอาชีพกับกรมแรงงาน เป็นต้น
3. ช่องทางของการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ พื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช พบว่า ผู้สูงอายุรับรู้สิทธิของตนเองจากสื่อโทรทัศน์ บุคคลในครอบครัว และ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ ตามลำดับ ซึ่งจะเห็นได้ว่า สื่อโทรทัศน์มีบทบาทต่อการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุเป็นอย่างยิ่ง อันเนื่องมาจาก ผู้สูงอายุเป็นผู้ที่ไม่ได้มีงานประจำทำแล้ว มีเวลาอยู่กับบ้านมากขึ้น และเกือบทุกครัวเรือนมีโทรทัศน์ไว้ภายในบ้านเพื่อสร้างสรรค์ความบันเทิง ความรู้ และสาระดีๆในการดำเนินชีวิตหรือการติดตามเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นประจำวัน ในขณะเดียวกันรายการทางโทรทัศน์ได้มีการบริหารจัดการทั้งในการเปิดจำนวนช่องมากขึ้น มีรายการเกี่ยวกับการดำเนินงานของภาครัฐมากขึ้น และมีการนำข้อมูลเกี่ยวกับสิทธิของผู้สูงอายุผ่านสื่อโทรทัศน์มากขึ้นเป็นตามลำดับ ส่งผลให้ผู้สูงอายุได้รับรู้สิทธิของตนเองได้ง่ายขึ้นและสะดวกมากขึ้น นอกจากนี้ บุคคลในครอบครัวและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ ทั้งองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เทศบาล (ทบ.) ซึ่งเป็นบุคคลหรือหน่วยงานที่ใกล้ชิดกับผู้สูงอายุมากที่สุด แต่มีบทบาทน้อยกว่าสื่อโทรทัศน์ ซึ่งสอดคล้องกับ อนัญญา ศรีสำอาง (2552)พบว่า สื่อโทรทัศน์คือสื่อที่สามารถเข้าถึงอารมณ์ ความเข้าใจง่ายที่สุด สื่อชนิดนี้จึงได้รับความนิยมอย่างมาก) และ สอดคล้องกับ จินตวีร์ เกษมสุข (2553) พบว่าปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อกระบวนการสื่อสารระหว่างบุคคล ประกอบด้วย 1) สภาพร่างกายที่พร้อมสมบูรณ์ 2) สภาพจิตใจและอารมณ์ที่พร้อม 3) ทักษะและความสามารถในการสื่อสาร 4) ทัศนคติที่ดีต่อคู่สื่อสาร และเรื่องราวที่สื่อสาร 5) การมีกรอบประสบการณ์ มีความรู้ ความคิดหรือที่เรียกว่ากรอบอ้างอิง และ 6) บริบทหรือสิ่งแวดล้อมในการสื่อสาร
4. ปัญหาและอุปสรรคในการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ พื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช จากการศึกษาพบว่าการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ.2546 อยู่ในระดับต่ำ เนื่องจากมีปัญหาและอุปสรรคในการรับรู้สิทธิดังนี้คือ (1) ผู้สูงอายุมีการศึกษาไม่สูง คือ ส่วนใหญ่จบการศึกษาในระดับประถมศึกษาชั้นปีที่ 4 และพอจะอ่านออกเขียนได้ ทำให้ไม่มีความสนใจในสิทธิขั้นพื้นฐานของตนเองมากนัก รวมทั้งผู้สูงอายุมีความพึงพอใจในสิทธิที่ได้รับอยู่ในปัจจุบันแล้ว ทั้งการรับเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุและการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลของรัฐ (2) สื่อที่เป็นช่องทางในการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุมากที่สุดคือ สื่อโทรทัศน์ ซึ่งเป็นการสื่อสารทางเดียว ทำให้เมื่อผู้สูงอายุมีข้อสงสัยหรือไม่เข้าใจไม่สามารถสอบถามกลับไปได้ (3) องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นผู้ส่งสารในระดับท้องถิ่น กล่าวคือ จากการศึกษายังพบว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเอง ยังไม่รู้เกี่ยวกับสิทธิของผู้สูงอายุอย่างถ่องแท้ รับรู้เพียงสิทธิพื้นฐานบางประเด็น คือ สิทธิในการรับการบริการจากโรงพยาบาลของรัฐ และสิทธิในการรับเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ เท่านั้น แต่สิทธิประเด็นอื่นๆ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นยังไม่รับรู้สิทธินั้นเช่นกัน จึงส่งผลให้ผู้สูงอายุในท้องถิ่นเสียโอกาสในการรับสิทธิขั้นพื้นฐานจากการเป็นพลเมืองของประเทศไทย (4) บุคคลในครอบครัว ซึ่งเป็นกลุ่มบุคคลหนึ่งที่อยู่ใกล้ชิดกับผู้สูงอายุมากที่สุด แต่บุคคลในครอบครัว ก็มีลักษณะเช่นเดียวกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ไม่รู้เกี่ยวกับสิทธิของผู้สูงอายุอย่างแท้จริง รับรู้เพียงสิทธิพื้นฐานบางประเด็น และ (5) หน่วยงานของภาครัฐ ที่มีหน้าที่ในการดูแลผู้สูงอายุ ไม่ได้มีระบบแจ้งสิทธิให้กับผู้สูงอายุอย่างเป็นระบบ ทำให้ผู้สูงอายุรับรู้สิทธิของตนเองในระดับต่ำ
5. แนวทางส่งเสริมการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ นั้น พบว่าทุกภาคส่วนไม่ว่าจะเป็นผู้สูงอายุ ผู้ดูแลผู้สูงอายุ บุคคลในครอบครัว บุคคลหรือหน่วยงานของรัฐตั้งแต่ระดับท้องถิ่น ภูมิภาค และส่วนกลาง จะต้องให้ความสำคัญเกี่ยวกับสิทธิของผู้สูงอายุให้มากขึ้น เพราะสิทธิที่ผู้สูงอายุพึงได้รับนั้นเป็นสิทธิขั้นฐานตามหลักสิทธิมนุษยชน ตามหลักรัฐธรรมนูญ และตามกฎหมายต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับผู้สูงอายุ นอกจากนี้ต้องดำเนินการทบทวนกระบวนการที่ให้ผู้สูงอายุรับรู้สิทธิของตนเอง นอกจากผ่านทางสื่อโทรทัศน์แล้ว ซึ่งถือว่าเป็นสื่อที่มีบทบาทมากที่สุดในสังคมโลกปัจจุบัน ควรจะมีสื่อบุคคลที่เข้าใจและรู้เรื่องเกี่ยวกับสิทธิของผู้สูงอายุอย่างแท้จริง สื่อบุคคลในที่นี้ คือ บุคคลในครอบครัว บุคคลที่ทำหน้าที่ด้านผู้สูงอายุในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมทั้งอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เป็นต้น เพราะถือว่าเป็นบุคคลที่อยู่ใกล้ชิดกับผู้สูงอายุมากที่สุด ในขณะเดียวกัน ผู้สูงอายุเองต้องมีความรู้เกี่ยวกับสิทธิขั้นพื้นฐานของตนเอง ผ่านการฝึกอบรมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือ การปกครองส่วนท้องที่ นอกจากนี้ องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งมีภารกิจในการดำเนินงานด้านผู้สูงอายุ จะต้องจัดทำคู่มือสิทธิของผู้สูงอายุอย่างละเอียด เพื่อแจกจ่ายให้กับครอบครัวที่มีผู้สูงอายุภายในครอบครัว เป็นต้น
สรุป
การรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ ตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ.2546 พื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช พบว่า ผู้สูงอายุมีการรับรู้สิทธิของตนเอง ในสัดส่วนที่ต่ำมากเมื่อเปรียบเทียบกับสิทธิที่ผู้สูงอายุพึงได้รับจากกำหนดไว้ในพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ.2546 ซึ่งปรากฏอยู่ในมาตรา 11 ซึ่งระบุว่า ผู้สูงอายุมีสิทธิได้รับการคุ้มครอง การส่งเสริม และการสนับสนุนในด้านต่างๆ ซึ่งประกอบด้วย 13 ประเด็นหลัก ซึ่งรับผิดชอบด้วย 9 กระทรวงหลัก สาเหตุของการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุระดับต่ำนั้น สืบเนื่องมาจากปัจจัยหลายปัจจัย ทั้ง ผู้สูงอายุ ผู้ดูแลผู้สูงอายุ บุคคลในครอบครัว หน่วยงานของภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานด้านผู้สูงอายุ ตั้งแต่ระดับท้องถิ่นจนถึงส่วนกลาง ซึ่งทุกภาคส่วนจะต้องดำเนินงานด้านผู้สูงอายุอย่างบูรณาการเพื่อให้ผู้สูงอายุรับรู้สิทธิขั้นพื้นฐานของตนเอง และไม่ใช่เป็นหน้าที่ของผู้สูงอายุเพียงฝ่ายเดียวที่จะต้องแสวงหาสิทธิของตนเอง เพราะสิทธิของผู้สูงอายุนั้น เป็นสิทธิขั้นพื้นฐานตามหลักสิทธิมนุษยชนซึ่งเป็นหลักสากลที่ทั่วโลกต้องถือปฏิบัติและดำเนินการให้เป็นรูปธรรม เพื่อคุ้มครอง ส่งเสริมและสนับสนุนให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
ข้อเสนอแนะ
ข้อเสนอแนะจากผลการวิจัย
1. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยเฉพาะ เทศบาล และ องค์การบริหารส่วนตำบล ซึ่งเป็นหน่วยงานที่สังกัดกระทรวงมหาดไทยและอยู่ใกล้ชิดกับผู้สูงอายุมากที่สุด จะต้องเข้าใจและมีความรู้เกี่ยวกับสิทธิของผู้สูงอายุ ตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ.2546 อย่างถ่องแท้ เพื่อจะเป็นสื่อกลางทำความเข้าใจและให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์กับผู้สูงอายุ
2. แนวทางการศึกษาและเรียนรู้สิทธิของผู้สูงอายุและการได้รับการปฏิบัติตามหลักสิทธิของผู้สูงอายุ ทั้งระดับบุคคล ชุมชน หน่วยงาน มีหลายวิธีและหลายช่องทาง จึงควรเลือกแนวทางวิธีการที่เหมาะสมสำหรับเทคนิคการเผยแพร่ที่มาของการรับรู้หรือเรียนรู้สิทธิของผู้สูงอายุในแต่ละระดับ
ข้อเสนอแนะในการนำผลการวิจัยไปใช้
1. หน่วยงานที่ควรนำไปใช้ คือ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ทั้งเทศบาล และองค์การบริหารส่วนตำบล และหน่วยงานอื่นๆที่ดำเนินงานเกี่ยวกับผู้สูงอายุ สามารถประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนหรือผู้สูงอายุได้รับทราบถึงสิทธิของผู้สูงอายุ เพื่อประโยชน์ของผู้สูงอายุและครอบครัว
2. องค์กรปกส่วนส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ ต้องหาแนวทางในการส่งเสริมการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุให้มีมากขึ้น ซึ่งขึ้นอยู่กับความสามารถในการดำเนินการของแต่ละองค์กร
ข้อเสนอแนะสำหรับงานวิจัยในอนาคต
1. ควรศึกษาการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุในพื้นที่อำเภออื่น ๆ ของจังหวัดนครศรีธรรมราช
2. ควรศึกษาการรับรู้สิทธิของผู้พิการ / ผู้ด้อยโอกาส เพื่อเปรียบเทียบการรับรู้สิทธิของแต่ละกลุ่มว่าเป็นไปในทิศทางเดียวกันหรือแตกต่างกัน
3. ควรศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิผลต่อการรับรู้สิทธิของผู้สูงอายุ