บทความ การจัดการความรู้ (Knowledge management – KM) ด้านการวิจัย
เรื่อง “แนวทางการดำเนินการวิจัยให้เป็นไปตามกรอบระยะเวลาที่กำหนด”
แนวทางการดำเนินการวิจัยให้เป็นไปตามกรอบระยะเวลาที่กำหนดไม่ใช่สิ่งใหม่ แต่เป็นสิ่งที่ผู้วิจัยหรือนักวิจัยรู้อยู่แล้ว แต่อาจจะยังไม่ได้ให้ความสำคัญมากเท่าที่ควร ผู้เขียนจึงขอรวบรวมองค์ความรู้ที่ได้จากเอกสารทางด้านการวิจัย รวมถึงจากคณะกรรมการบริหารงานวิจัย วิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้ ซึ่งเป็นคณะที่ช่วยตรวจประเมินงานวิจัยของคณาจารย์ในวิทยาลัย รวมถึงให้คำปรึกษาและข้อเสนอแนะตลอดกระบวนการของการดำเนินงานวิจัย โดยจะแบ่งเป็น 4 ส่วน ส่วนแรกกล่าวถึงความสำคัญของการวิจัย ส่วนที่สองกล่าวถึงความสำคัญของขั้นตอนการวิจัย ส่วนที่สามกล่าวถึงความสำคัญของผู้วิจัย และส่วนที่สี่เป็นการสรุปปัญหาที่เกิดขึ้นจากการวิจัย ที่ส่งผลให้ระยะเวลาไม่เป็นไปตามแผนงานที่กำหนด
การวิจัย (Research)เป็นกระบวนการแสวงหาความรู้ความจริงที่มีระบบและวิธีการที่น่าเชื่อถือเพื่อนำความรู้ความจริงที่ได้นั้นไปใช้ในการตัดสินใจแก้ไขปัญหาหรือก่อให้เกิดความรู้ใหม่ ๆ การวิจัยมีความสำคัญในแง่ของการเพิ่มพูนความรู้ใหม่ ๆ ทางวิชาการ เป็นการแสวงหาความรู้ หรือความจริงเพื่อสร้างเป็นกฎ สูตร ทฤษฎี ในแต่ละสาขาวิชา และเพื่อนำไปประยุกต์หรือใช้ประโยชน์ในงานต่าง ๆ มีจุดมุ่งหมายในการนำผลการวิจัยไปใช้ในเชิงปฏิบัติโดยตรง
การวิจัยงานวิจัยแบ่งออกได้หลายประเภท ขึ้นอยู่กับว่าจะใช้เกณฑ์อะไรในการจัดประเภท งานวิจัยโดยทั่วไปแบ่งได้เป็น 4ประเภท ดังนี้
1) แบ่งตามประโยชน์ที่ได้รับจากการวิจัยแบ่งได้ 2 ประเภท คือ
1.1 การวิจัยพื้นฐานหรือการวิจัยบริสุทธิ์ (Pure Research)
1.2 การวิจัยประยุกต์ (Applied Research)
2) แบ่งตามลักษณะวิธีการวิเคราะห์ข้อมูลแบ่งได้ 2 ประเภท คือ
2.1 การวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Research)
2.2 การวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research)
3) แบ่งตามประเภทของศาสตร์ แบ่งได้ 2 ประเภท คือ
3.1 การวิจัยทางวิทยาศาสตร์ (Sciences Research)
3.2 การวิจัยทางสังคมศาสตร์ (Social Research)
4) แบ่งตามระเบียบวิธีวิจัย แบ่งได้ 3 ประเภท คือ
4.1 การวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ (Historical Research)
4.2 การวิจัยเชิงทดลอง (Experimental Research)
4.3 การวิจัยเชิงบรรยาย (Descriptive Research)
การวิจัยแต่ละประเภท ก็มีขั้นตอนการวิจัย หรือการดำเนินการวิจัย ที่แตกต่างกัน ธรรมชาติของมนุษย์ส่วนใหญ่ต้องการที่จะพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่ของตนให้ดีขึ้น ซึ่งเหตุนี้จึงเป็นแรงกระตุ้นให้มนุษย์มีความอยากรู้ อยากเห็น อยากเข้าใจในปรากฏการณ์ต่าง ๆ ในธรรมชาติและสิ่งที่อยู่รอบตัวเอง วิธีการแสวงหาความรู้ความจริงของมนุษย์โดยทั่วไปมีดังนี้
1. การแสวงหาความรู้ความจริงโดยไม่อาศัยเหตุผล เป็นการแสวงหาความรู้ ความจริงอย่างง่าย ๆโดยมากมักจะเป็นความจริงส่วนบุคคล (Personal Facts) เช่น
- ความรู้จากประสบการณ์ส่วนบุคคล ความรู้ที่ได้จากประสบการณ์ของแต่ละบุคคลอาจจะเป็นความรู้ที่ได้จากการสะสมขึ้นมาเองหรือแสวงหาความรู้แบบบังเอิญ เช่น เด็กเล็ก ๆ เอานิ้วมือไปใกล้ไฟมากๆ ก็จะเกิดการเรียนรู้ว่าไฟร้อน หรือได้ความรู้มาโดยการลองผิดลองถูก เช่น มีบาดแผลเลือดไหล ลองขยี้ใบไม้ชนิดต่าง ๆ มาปิดแผลถ้าใบไม้ชนิดใดห้ามเลือดได้ ก็จะเกิดความรู้ใหม่ ซึ่งได้จากการลองผิดลองถูก
- ความรู้จากบุคคลอื่น เช่น โดยประเพณีและวัฒนธรรม โดยมีผู้รู้บอก ให้หรือโดยผู้ที่มีความเชี่ยวชาญเป็นผู้บอก การแสวงหาความรู้ของมนุษย์โดยไม่อาศัยเหตุผลอาจจะเป็นไปได้ทั้งความรู้ที่ถูกและความรู้ ที่ผิดไปจากความเป็นจริงที่ได้ และในขณะเดียวกันความรู้นั้น ถ้าเป็นการถ่ายทอดกันมาก็ไม่ก่อให้เกิดความรู้ใหม่เพิ่มเติม
2. การแสวงหาความรู้ความจริงโดยอาศัยเหตุผลเป็นการแสวงหาความรู้ความจริงซึ่งมักจะเน้นความจริงทั่วไป (Public Facts)เช่น
2.1 วิธีอนุมาน (Deduction method) เป็นการหาความสัมพันธ์เชิงเหตุผล ระหว่างข้อเท็จจริงใหญ่และข้อเท็จจริงย่อย แล้วจึงลงสรุปจากความสัมพันธ์ระหว่างข้อเท็จจริงใหญ่และย่อย ตัวอย่างเช่น
ข้อเท็จจริงใหญ่ : คนทำวิจัยได้ทุกคนมีความสามารถด้านการวิเคราะห์ และด้านการสังเคราะห์ ข้อเท็จจริงย่อย : นายอนันต์ ทำวิจัยได้
สรุป : นายอนันต์ มีความสามารถด้านการวิเคราะห์ และการสังเคราะห์ การใช้วิธีอนุมานถูกโจมตีว่าไม่ได้สร้างความรู้ใหม่ อีกทั้งข้อสรุปจะเป็นจริงก็ต่อเมื่อข้อเท็จจริงใหญ่และข้อเท็จจริงย่อยเป็นจริงดังนั้น ผู้ที่จะนำเอาวิธีอนุมานไปใช้ถ้าขาดความรู้เกี่ยวกับสิ่งที่นำมาอ้างก็จะทำให้สรุปผิดได้แต่วิธีอนุมานยังมีประโยชน์ต่อการวิจัยบ้าง ในเรื่องการตั้งสมมติฐาน วางแผนเก็บข้อมูลเป็นต้น
2.2 วิธีอุปมาน (Induction method) เป็นวิธีย้อนกลับกับวิธีอนุมาน นั่นคือเป็นวิธีการค้นหาความรู้ความจริงจากข้อเท็จจริงย่อยๆ โดยพิจารณาสิ่งที่เหมือน กัน ต่างกัน สัมพันธ์กัน แล้วจึงสรุปเป็นข้อเท็จจริงใหญ่ตัวอย่างเช่น
ข้อเท็จจริงย่อย : คนที่เป็นโรคเอดส์แต่ละคนรักษาไม่หายในที่สุดจะตายทุกคน
ดังนั้น : กลุ่มคนที่เป็นโรคเอดส์ต้องตายทุกคน
ข้อบกพร่องของวิธีอุปมาน คือ หากเก็บรวบรวมข้อมูลหรือข้อเท็จจริงคลาดเคลื่อนก็จะทำให้การลงสรุปความรู้ใหม่ผิดพลาดไป
2.3 วิธีการทางวิทยาศาสตร์ (Scientific Method) ถือว่าเป็นวิธีสืบแสวงหาความรู้ของมนุษย์สมัยใหม่และเป็นที่นิยมใช้กันมากในปัจจุบัน ซึ่งประกอบด้วย 5 ขั้นตอนดังนี้
1) การกำหนดปัญหา (Problem Identification)
2) การตั้งสมมุติฐาน (Formulation Hypothesis)
3) การรวบรวมข้อมูล (Collection of Data)
4) การวิเคราะห์ข้อมูล (Data Analysis)
5) การสรุปผล (Conclusion)
วิธีการทางวิทยาศาสตร์เป็นวิธีที่น่าเชื่อถือมากที่สุด นักวิจัยจึงยึดถือและปฏิบัติตามลำดับขั้นของวิธีการทางวิทยาศาสตร์เป็นหลักแต่ละขั้นตอนมีรายละเอียด ดังนี้
ขั้นที่ 1 การกำหนดปัญหา (Problem Identification) เมื่อต้องการศึกษาเรื่องใด ต้องตั้งปัญหาที่จะศึกษาให้ชัดเจนซึ่งในขั้นนี้ผู้วิจัยจะต้องตั้งชื่อเรื่อง และนิยามปัญหาที่จะวิจัย ว่าในการศึกษาค้นคว้าครั้งนี้มีจุดมุ่งหมายอย่างไรการที่จะนิยามปัญหาได้ชัดเจน ต้องมีการศึกษาเอกสารที่เกี่ยวกับเรื่องนั้นๆ
ขั้นที่ 2 การตั้งสมมุติฐาน (Formulation Hypothesis) การตั้งสมมุติฐานเป็นการทำนายผลการวิจัย เป็นการเดาว่าเรื่องต่าง ๆ ที่ศึกษานั้นเกิดขึ้นเพราะอะไร
ขั้นที่ 3 การรวบรวมข้อมูล (Collection of Data) ผู้วิจัยจะต้องวางแผนว่าจะใช้วิธีการใดเก็บรวบรวมข้อมูลและหาวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล เพื่อที่จะนำข้อมูลมาใช้ในการตอบสมมุติฐานที่ตั้งไว้
ขั้นที่ 4 การวิเคราะห์ข้อมูล (Data Analysis) ผู้วิจัยจะต้องใช้ วิธีการทางสถิติ เพื่อวิเคราะห์ผลการวิจัยและแปลความหมายของข้อมูล
ขั้นที่ 5 การสรุปผล (Conclusion) เป็นการสรุปผลว่าการวิจัยครั้งนี้ได้ผลอย่างไรบ้าง พร้อมทั้งอภิปรายผล และให้ข้อเสนอแนะ แล้ว ทำเป็นรายงานการวิจัย เพื่อเป็นเอกสารแสดงผลการศึกษาค้นคว้า ในการดำเนินการวิจัยผู้วิจัยจะต้องทำการวางแผนไว้ล่วงหน้าเพื่อให้งานวิจัยเป็นไปอย่างมีแบบแผน ซึ่งอาจแยกแยะขั้นตอนทั้งการวางแผนและลงมือปฏิบัติจริงได้ดังนี้
1. เลือกหัวข้อปัญหาการวิจัยเป็นการกำหนดของงานวิจัยว่า จะทำการศึกษาในเรื่องใดสาขาวิชาใด มีขอบเขตกว้างขวางแค่ไหน ปัญหาที่ทำการวิจัยนั้นต้องมีคุณค่าและเหมาะสมกับความสามารถ เวลาและเงินทุนสำหรับการวิจัย
2. ศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ผู้วิจัยต้องศึกษาทฤษฎี หลักการ ความรู้พื้นฐานผลงานวิจัยในเรื่องที่เกี่ยวข้อง เพื่อจะได้เห็นแนวทางในการวิจัย
3. เขียนเค้าโครงการวิจัยเพื่อให้การวิจัยดำเนินไปตามขั้นตอนอย่างเป็นระบบ ผู้วิจัยจะต้องเขียนรายละเอียดของกระบวนการวิจัยไว้ล่วงหน้าว่าจะต้อง ทำอะไรบ้าง ตามลำดับแต่ต้นจนจบ โดยมีปฏิทินการปฏิบัติงาน พร้อมทั้งกำหนดค่าใช้จ่ายเครื่องมือในการวิจัยไว้ด้วย
4. การดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูล เป็นขั้นตอนที่ทำหลังจากเขียนเค้าโครงการวิจัย เรียบร้อยแล้ว ก็มีการนำเครื่องมือไปเก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างที่กำหนดไว้ในเค้าโครงการวิจัย
5. การวิเคราะห์ข้อมูลโดยวิเคราะห์ข้อมูลตามวิธีที่กำหนดไว้ในเค้าโครงการวิจัย
6. สรุป อภิปรายผลและข้อเสนอแนะ ขั้นนี้เป็นการสรุปผลที่ได้จาก การวิเคราะห์ข้อมูลรวมทั้งให้ข้อเสนอแนะสำหรับผู้ที่จะทำการวิจัย ในลักษณะคล้าย คลึงกันหรือนำผลการวิจัยไปใช้
7. เขียนรายงานการวิจัยงานวิจัยจะเสร็จสมบูรณ์ต้องมีการรายงานวิจัยออกมาเป็นลายลักษณ์อักษร โดยขั้นนี้จะรายงานข้อเท็จจริงที่ค้นพบตามแนวการเขียนรายการวิจัย เพื่อสะดวกแก่ผู้ที่มาศึกษาค้นคว้าต่อไป
การวิจัยเป็นงานที่มีระบบระเบียบเพื่อสร้างสรรค์ความรู้ใหม่ๆ ให้เกิดขึ้น แม้เราจะมีขั้นตอนกระบวนการที่ดีเพียงใด หากตัวผู้ปฏิบัติหรือผู้วิจัยไม่มีวินัย ไม่สามารถดำเนินการได้ตามขั้นตอน งานวิจัยชิ้นนั้นก็ไม่สามารถบรรลุได้ตามวัตถุประสงค์ที่กำหนด ดังนั้นผู้ที่จะเป็นนักวิจัยที่ดีได้จะต้องได้รับการฝึกหัดที่ถูกต้อง และมีความรับผิดชอบสูง โดยควรมีลักษณะของนักวิจัยที่ดี ซึ่งสามารถสรุปได้ 6 ประการ ดังนี้
1. กรณีที่นักวิจัยต้องการนำข้อความรู้ความคิดเห็นหรือข้อค้นพบของบุคคลอื่นมาใช้ประโยชน์ จะต้องอ้างอิงแหล่งที่มาของข้อความรู้หรือบุคคลที่เป็นผู้ค้นพบข้อความรู้นั้น ๆ
2. นักวิจัยจะต้องวิเคราะห์ข้อมูลและรายงานผลการวิเคราะห์ข้อมูลอย่างตรงไปตรงมา ไม่มีการบิดเบือนปิดบัง ตกแต่ง หรือกำหนดตัวเลขค่าสถิติ ขึ้นเองโดยไม่มีการเก็บข้อมูลต่าง ๆ มาจริง
3 นักวิจัยจะต้องรายงานผลการวิจัยอย่างตรงไปตรงมาใช้ภาษาที่ผู้อ่านเข้าใจความหมายได้ถูกต้องชัดเจน ไม่ปิดบังซ่อนเร้นหรือเขียนรายงานการวิจัยให้เกิดประโยชน์แก่บุคคลกลุ่มใด ๆ โดยไม่มีผลการวิจัยที่สามารถยืนยันได้อย่างชัดเจน
4. ก่อนที่นักวิจัยจะเก็บข้อมูลจากบุคคล หน่วยงาน หรือสถาบันใด ๆ จะ ต้องมีการติดต่อขออนุญาตล่วงหน้า และลงมือเก็บรวบรวมข้อมูลหลังจากที่ได้รับอนุญาตแล้ว
5. นักวิจัยจะต้องไม่กระทำการใด ๆ ในลักษณะของการบังคับจิตใจหรือ ฝืนความรู้สึกของผู้ให้ข้อมูล และทำการวิจัยในลักษณะทดลองจะต้องได้รับการยินยอมจากผู้เข้ารับการทดลอง
6. ในการรายงานผลการวิจัย นักวิจัยจะรายงานผลการวิเคราะห์ในลักษณะของผลรวมทั้งหมด ไม่นำเอาข้อมูลเฉพาะบุคคลมาเปิดเผยหรือกล่าวอ้างชื่อของบุคคลที่ให้ข้อมูล
เมื่อผู้วิจัยได้ทราบถึงความสำคัญของการวิจัย ความสำคัญของขั้นตอนการดำเนินงานวิจัย ตลอดจน ความสำคัญของผู้วิจัยหรือนักวิจัยที่ดีแล้ว ผู้เขียนได้สรุปปัญหาที่เกิดขึ้นจากการวิจัย ที่ส่งผลให้ระยะเวลาไม่เป็นไปตามแผนงานที่กำหนดของผู้วิจัยที่เป็นคณาจารย์ในวิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้ ที่ได้ใช้งบประมาณทั้งภายในและภายนอกวิทยาลัย ในปีการศึกษา 2559-2560 มีดังนี้
- การกำหนดขั้นตอนการดำเนินงาน/กิจกรรม ที่ไม่ชัดเจน ตั้งแต่การเขียนข้อเสนอโครงการวิจัย
- การขาดการตรวจประเมินคุณภาพของเครื่องมือการดำเนินงานวิจัยก่อนนำไปใช้ เช่น แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต เป็นต้น
- การกำหนดเค้าโครงงานวิจัย หรือขอบเขตของงานที่กว้างเกินไป ไม่ระบุ หรือจัดลำดับความสำคัญของงานให้ชัดเจนว่าเรื่องใดสำคัญมาก เรื่องใดสำคัญน้อย
- การกำหนดสัดส่วนงาน ปริมาณงาน ไม่เหมาะสมกับผู้ร่วมวิจัย โดยเฉพาะกรณีที่ผู้ร่วมวิจัยมี มากราย ขอบเขตของงานมีการซ้อนทับกันในบางประเด็น
- คณาจารย์มีภาระงานสอนค่อนข้างมาก ทำให้ไม่มีเวลาในการเขียนรูปเล่มรายงานการวิจัย ซึ่งเป็นงานที่ต้องใช้เวลา ต้องใช้สมาธิค่อนข้างสูง
- ผู้วิจัยขาดความรู้ความเชี่ยวชาญในงานที่ทำ ส่งผลให้ต้องใช้ระยะเวลาช่วงหนึ่งในการศึกษา หาข้อมูลเพิ่มเติม
- มีการเปลี่ยนแปลงผู้วิจัย เนื่องจากการโยกย้ายหรือการเปลี่ยนงาน ซึ่งกรณีนี้เกิดขึ้นไม่บ่อยนัก แต่ก็เคยเกิดขึ้นและส่งผลให้การดำเนินงานล่าช้าค่อนข้างมาก
- ผู้วิจัยที่เป็นนักวิจัยรุ่นใหม่ ขาดประสบการณ์การดำเนินงานวิจัย ไม่สามารถแก้ไขปัญหาระหว่างการดำเนินงาน หรือแม้แต่ปัญหาเฉพาะหน้าที่เกิดขึ้นขณะลงพื้นที่เก็บข้อมูล
- การขาดผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน เฉพาะศาสตร์ ที่จะมาให้คำปรึกษากรณีเกิดปัญหาในการดำเนินงาน
- การดำเนินการ เบิก- จ่าย งบประมาณสนับสนุนการดำเนินงานวิจัย มีขั้นตอน กระบวนการที่ใช้ระยะเวลาค่อนข้างมาก ผู้วิจัยต้องสำรองจ่ายเงินส่วนตัวของผู้วิจัยเอง
- ขาดการกำกับ ติดตาม อย่างเป็นระบบ จากแหล่งทุน
จากเนื้อหาทั้ง 4 ส่วน ที่ผู้เขียนได้กล่าวไปข้างต้น ส่วนแรกกล่าวถึงความสำคัญของการวิจัย ส่วนที่สองกล่าวถึงความสำคัญของขั้นตอนการวิจัย ส่วนที่สามกล่าวถึงความสำคัญของผู้วิจัย และส่วนที่สี่เป็นการสรุปปัญหาที่เกิดขึ้นจากการวิจัย ที่ส่งผลให้ระยะเวลาไม่เป็นไปตามแผนงานที่กำหนดเชื่อว่าหากผู้ที่คิดจะทำวิจัยให้ความสำคัญกับทั้ง 4 ส่วน ก็ไม่ใช่เรื่องยากที่จะทำให้การดำเนินงานวิจัยบรรลุเป้าหมายตามที่ตั้งใจ เนื้อหาที่ผู้เขียนรวบรวมไว้ น่าจะเป็นแนวทางที่ดี ที่จะส่งผลให้การดำเนินการวิจัยเป็นไปตามกรอบระยะเวลาที่กำหนด
โดย : อาจารย์โศภิน รัตนสุภา สำนักงานบริหารงานวิจัย วิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้ _16 พ.ย. 60