การอบรมเชิงปฏิบัติการการจัดทำหลักสูตรที่มุ่งเน้นผลลัพธ์การเรียนรู้ตามแนวทาง
Outcome Based Education (OBE)
ประจำปีการศึกษา 2566
การจัดทำหลักสูตรที่มุ่งเน้นผลลัพธ์การเรียนรู้ตามแนวทาง Outcome BasedEducation(OBE) คือ การศึกษาที่มีจุดมุ่งหมายในการผลิตผลการเรียนรู้ความรู้และความสามารถของนักศึกษาในขั้นต้นทเฉพาะเจาะจง โดยหลักสูตรและวิธีการเรียนการสอนถูกออกแบบให้สามารถผลิตนักศึกษาที่มีความรู้ความสามารถดังกล่าวได้ ผ่านกระบวนการเรียนรู้ที่ได้จากการศึกษา การฝึกอบรม หรือประสบการณ์ที่เกิดขึ้นจากการฝึกปฏิบัติ หรือการเรียนรู้จริงในที่ทำงานระหว่างศึกษา ผลลัพธ์การเรียนรู้มีลักษณะสำคัญ 2 ส่วนคือ 1) มีความชัดเจน คือ การใช้คำกริยาที่แสดงให้เห็นการกระทำ เช่น สาธิต อธิบาย ยกตัวอย่าง เป็นต้น 2) มีความสำคัญ มาจากแนวโน้มของเศรษฐกิจ สังคม เป็นตัวกำหนด ซึ่งผลลัพธ์การเรียนรู้มีหลายระดับ ได้แก่ ระดับหลักสูตร ปรากฎในวัตถุประสงค์ของหลักสูตร ระดับรายวิชา เป็นสมรรถนะกว้าง ๆ เช่น สามารถสื่อสารได้ สามารถจัดองค์กรได้อย่างมีประสิทธิภาพ และระดับการเรียนการสอน การเขียนผลลัพธ์การเรียนรู้ ควรเขียนเป็นสมรรถนะ คือ ความสามารถในการทำบางสิ่งบางอย่าง ประกอบด้วย มีความรู้ มีทักษะ มีเจตคติที่ดี เพื่อให้บรรลุผลลัพธ์การเรียนรู้ในการจัดการศึกษาให้กับผู้เรียนต้องคำนึงถึงวัตถุประสงค์ของการศึกษามี 3 ด้าน คือ ด้านพุทธิพิสัย ประกอบด้วย ความจำ ความเข้าใจ การประยุกต์ใช้ การวิเคราะห์ ประเมินค่า การสร้างสรรค์ ด้านจิตพิสัย ประกอบด้วย การรับ การตอบสนอง การสร้างค่านิยม การจัดระบบ การสร้างบุคลิกลักษณะตามค่านิยม และด้านทักษะพิสัย ประกอบด้วย การรับรู้ การเตรียมพร้อม การตอบสนองภายใต้การแนะนำ การตอบสนองแบบกลไก (Mechanism)การตอบสนองที่ซับซ้อน การปรับการปฏิบัติ (Adaptation) การริเริ่มการปฏิบัติ (Origination)ทั้งนี้การศึกษาต้องการให้ผู้เรียนทำได้ เน้นการทำได้จริง ครูมีหน้าที่จัดกิจกรรมให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ เพื่อเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอันเนื่องมาจากประสบการณ์
การจัดการศึกษาให้ได้ผลลัพธ์การเรียนรู้ในระดับหลักสูตรมี 2 ส่วน คือ การพัฒนาวิชาชีพ และการพัฒนาชีวิต (กาย วินัย จิตใจ ปัญญา) ทั้ง 2 ส่วนต้องมีความสมดุลกันผสมผสานภูมิปัญญาตะวันออก (ชีวิต) กับ ภูมิปัญญาตะวันตก (วิชาชีพ) วัตถุประสงค์ของหลักสูตรมาจาก การวิเคราะห์ แนวโน้ม เศรษฐกิจสังคม และความต้องการของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย โดยนำเอาคำอธิบายรายวิชาและสิ่งที่องค์กรวิชาชีพต้องการ เป็นตัว กำหนด ว่าบัณฑิตที่จบไปจากหลักสูตรนี้ควรมีคุณลักษณะและสมรรถนะสำคัญอะไรบ้าง (เป็นคนอย่างไร และทำอะไรได้บ้าง) (Culminating Outcome or Exit Outcome) มี 2 ส่วน คือ 1) คุณลักษณะ (เรียนจบ หลักสูตรนี้แล้ว บัณฑิตมีคุณลักษณะสำคัญอะไรบ้าง คุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณ-ดี มีความสุข) 2) สมรรถนะ (เรียนจบหลักสูตรนี้แล้วบัณฑิตสามารถทำอะไรได้บ้าง-เก่ง) การเขียนผลลัพธ์การเรียนรู้ที่ต้องการประกอบ ด้วย 1) การเขียนผลลัพธ์ในรูปแบบของพฤติกรรม ทักษะ ทัศนคติ และความสามารถที่จะเกิดขึ้นกับนักศึกษา 2) การเรียนรู้จากประสบการณ์ที่สร้างขึ้นที่ทำให้อาจารย์สามารถฝึกนักศึกษาให้มีความชำนาญในแต่ละ ผลลัพธ์ และ 3 ) การประเมินผลนักศึกษา
กรวยประสบการณ์ในการเรียนรู้ เป็นตัวช่วยในการออกแบบการเรียนการสอน ว่าผู้สอนต้องการให้ผู้เรียนได้รับประสบการณ์ใด เช่น จากสิ่งที่อ่านเพียงอย่างเดียว จะจำได้ 10 % จากการได้ยินอย่างเดียว จะจำได้ 20 % ถ้าเด็กได้เห็นหน้าอย่างเดียว จะจำได้ 30% เด็กจำสิ่งที่มองเห็นและได้ยินได้ 50% ให้เด็กมีโอกาสพูดคุยและมีส่วนร่วมในการอภิปรายเรียกว่า แบบกระตือรือร้น เด็กสามารถจำได้ 70% และเด็กปฏิบัติจริง สถานการณ์ จำลอง และได้แสดงบทบาทสมมติ เด็กสามารถจำได้ถึง 90% การเรียนรู้ให้มีประสิทธิภาพต้องมีกฎ 3 ข้อ คือ กฎของความพร้อม (ร่างกายและจิตใจ) กฎของการฝึกหัด (การทำซ้ำ) กฎของผลการตอบสนอง ( ความสุข ความพึงพอใจ ความภูมิใจ) นอกจากนี้ผู้เรียนต้องมีส่วนร่วม 3 ทาง คือ คิดตาม พูดแลกเปลี่ยนประสบการณ์ และลงมือทำ
การวัดและประเมินผลเพื่อให้ผู้เรียนบรรลุถึงผลลัพธ์การเรียนรู้มีกระบวนการดังนี้ 1) ใช้ผลลัพธ์การเรียนรู้เป็นตัวตั้ง คือ ผลลัพธ์ระดับแผนการสอน ระดับรายวิชา ระดับหลักสูตร 2) สมรรถนะ ต้องวัดและประเมินผลทั้ง ด้านความรู้ ทักษะและเจตคติ และสมรรถนะโดยรวมของแต่ละสมรรถนะ โดยเน้น criterion test(การทดสอบแบบอิงเกณฑ์) 3) คุณลักษณะต้องวัดและประเมินทั้งด้านความรู้ เจตคติ และพฤติกรรม 4) เครื่องมือประเมิน ผลอย่างน้อยต้องมี ความเที่ยงตรง ตรงวัตถุประสงค์ และความเชื่อถือ
ดังนั้น การจัดทำหลักสูตรที่มุ่งเน้นผลลัพธ์การเรียนรู้ตามแนวทาง Outcome BasedEducation (OBE)เป็นกระบวนการศึกษาอย่างต่อเนื่องที่อยู่ภายในหลักสูตร กลยุทธ์การเรียนและการสอน และเครื่องมือการวัดผลต่าง ๆ ที่ได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทุกสิ่งที่ผู้สอนกระทำเพื่อต้องการให้ผู้เรียนได้รู้ ได้เข้าใจ และสามารถกระทำได้ ผู้สอนควรมุ่งเน้นที่จะช่วยพัฒนาให้ผู้เรียนมีความรู้ ทักษะ และบุคลิกภาพต่าง ๆ อันจะทำให้ผู้เรียนสัมฤทธิ์ผลหรือบรรลุถึงผลลัพธ์ตามที่ตั้งไว้