การพัฒนาการเรียนการสอนโดยใช้เทคนิคการสอน
แบบสร้างสรรค์เป็นฐาน Creativity-based Learning (CBL)
การเรียนการสอนแบบสร้างสรรค์เป็นฐาน (Creativity-based Learning ) เป็นหนึ่งในรูปแบบการสอนในแนวทาง Active learning เพื่อพัฒนาทักษะในศตวรรษที่ 21 ทำให้ผู้เรียนมีทักษะการคิดสร้างสรรค์และคิดวิเคราะห์ได้แตกต่างจากการสอนแบบเดิมที่เน้นบรรยาย การออกแบบการสอนแบบสร้างสรรค์เป็นฐาน (Creativity-based Learning) โดยทั่วไปมีแนวทางปฏิบัติ 5 ขั้นตอนดังนี้
ขั้นตอนที่ 1 การกระตุ้นความสนใจ
การกระตุ้นให้ผู้เรียนสนใจค้นหาความรู้ด้วยตนเอง กระทำได้หลายวิธี เช่น
- ใช้เหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับผู้เรียน หรือสิ่งที่ผู้เรียนสนใจเป็นตัวกระตุ้นปกติ
- ใช้สื่อมัลติมีเดียกระตุ้นความสนใจของผู้เรียนได้ทั้งรูปภาพ เสียง ข้อความต่างๆ
- ใช้เกม หรือกิจกรรม ถือเป็นตัวเลือกที่ดีมากในการกระตุ้นความสนใจของผู้เรียน
การกระตุ้นผู้เรียนนั้น ผู้สอนจำเป็นต้องเลือกกิจกรรมให้สอดคล้องกับผู้เรียน เหมาะสมกับเนื้อหาเพื่อดึงความสนใจผู้เรียนได้อย่างเต็มที่ โดยผู้สอนสามารถใช้การกระตุ้นได้หลายวิธีพร้อมกัน
ขั้นตอนที่ 2 การตั้งปัญหาและแบ่งกลุ่มตามความสนใจ
คือการให้ผู้เรียนค้นหาปัญหาที่สงสัย แล้วแบ่งกลุ่มตามความสนใจในปัญหานั้นๆ เป็นตัวเกณฑ์ในการแบ่ง ซึ่งจำนวนกลุ่มที่ได้ก็ขึ้นอยู่กับจำนวนปัญหาที่มี ซึ่งปัญหาอาจเป็นปัญหาภายในชั้นเรียนหรือจากความพอใจของผู้เรียนเป็นผู้กำหนดเอง เนื่องจากความพอใจของผู้เรียนในการกำหนดปัญหาจะทำให้ผู้เรียนสมัครใจ สนใจ และให้ความร่วมมือกันในการแก้ไขปัญหาดังกล่าว การที่ผู้เรียนไม่ถูกบังคับจะทำให้เกิดความอยากรู้อย่างเห็นด้วยตนเอง จึงเป็นโอกาสดีที่ทำให้เกิดความคิดสร้างสรรค์
ขั้นตอนที่ 3 การค้นคว้าและคิดสร้างสรรค์
เป็นขั้นตอนที่ใช้เวลามากที่สุดในกระบวนการจัดการเรียนการสอนแบบ CBL เนื่องจากผู้สอนปล่อยให้ผู้เรียนศึกษาค้นคว้าและได้เรียนรู้อย่างเต็มที่ ผู้สอนทำหน้าที่เป็นเพียงผู้ให้คำปรึกษาเวลาผู้เรียนมีปัญหา ผู้สอนต้องไม่สอนแต่จะเปลี่ยนหน้าที่เป็นผู้ให้คำปรึกษาเท่านั้น โดยหลีกเลี่ยงการตัดสิน และการอธิบายเนื้อหาอย่างละเอียด ทำหน้าที่เพียงชี้แนะหรือการตั้งคำถามให้ผู้เรียนคิด เช่น “จะดีเหรอ แน่ใจเหรอ ทำไมถึงคิดแบบนั้น มันมีวิธีการอื่นที่ดีกว่านี้หรือไม่ หรือเพื่อนๆ คิดเห็นอย่างไรในเรื่องนี้” สิ่งสำคัญอีกอย่างหนึ่งคือการชี้แนะแหล่งข้อมูลที่ถูกแหล่งให้ผู้เรียนเข้าไปศึกษาค้นคว้า โดยผู้สอนไม่จำเป็นต้องเป็นผู้รู้ที่สุดในห้องเรียนเพราะว่าความรู้มันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลาและมีจำนวนมาก ต้องปล่อยผู้เรียนให้เกิดความสนุกในการค้นคว้าความรู้นั้น สิ่งที่ได้รับการกระบวนการนี้ไม่ใช่คำตอบที่ถูกต้องที่สุดก็ได้ แต่เป็นการฝึกทักษะการคิดสร้างสรรค์และการค้นคว้าหาคำตอบที่เกิดขึ้น ทำให้ผู้เรียนได้รู้จักคิด ค้นคว้า เลือกใช้และตัดสินใจ
ขั้นตอนที่ 4 การนำเสนอ
ในขั้นตอนนี้เป็นขั้นตอนที่ผู้เรียนนั้นจะได้นำเสนอผลงาน ที่ตนเองที่ได้ไปค้นคว้าและคิดออกมา และผลงานที่นำเสนอนั้นอยากให้ผู้สอนพึงระลึกว่านี่คือผลงานแห่งความทุ่มเทของผู้เรียนอย่างแท้จริง ดังนั้นเมื่อผู้เรียนออกมาทำการเสนอหน้าชั้น ผู้สอนนั้นจำเป็นจะต้องปล่อยให้ผู้เรียนนั้นนำเสนอจนจบ โดยที่ผู้สอนนั้นไม่มีความจำเป็นต้องแทรกแซงระหว่างการนำเสนอ แสดงความคิดเห็น หรือซักถามใดใด ผู้ที่มีหน้าที่หลักในการแสดงความคิดเห็น และซักถามนั้นคือผู้เรียนร่วมชั้น เมื่อจบการนำเสนอผู้สอนจะเป็นผู้เปิดประเด็นให้มีการซักถามในชั้นเรียน และนี่คือกระบวนการที่จะทำให้ผู้เรียนนั้นตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลที่ตนเองได้ค้นหามา ถ้าหากข้อมูลที่หามานั้นไม่ถูกต้อง การซักถามในห้องเรียนนั้นจะเกิดประเด็นใหม่ๆที่ผู้นำเสนอนั้นจำเป็นต้องมีข้อมูลเพื่อตอบผู้ซักถามให้ถูกต้อง ซึ่งผู้นำเสนอก็จะพบว่าข้อมูลของตนไม่ถูกต้องหรือครอบคลุมพอ และต้องเพิ่มเติมตรงไหนบ้างจากการซักถามของผู้เรียนด้วยกัน โดยที่ผู้สอนจะทำหน้าที่คอยควบคุมคำถามและข้อคิดเห็นต่างๆให้อยู่ในประเด็น ไม่หลุดจากเนื้อหามากนัก ถ้าหากในผู้เรียนร่วมชั้นไม่มีข้อซักถามหรือข้อสงสัยใดใด ผู้สอนอาจจะเป็นผู้เริ่มถามเองก็ได้ เพื่อให้เกิดบรรยากาศของการซักถามในชั้นเรียน ซึ่งวิธีการนี้อาจจะต่อยอดไปสู่ความรู้ใหม่ๆที่ไกลกว่าเนื้อหาเดิมที่เคยสอนกันมา และเป็นเนื้อหาที่ผู้เรียนนั้นเต็มใจที่จะค้นหาด้วยตนเอง
ขั้นตอนที่ 5 การประเมินผล
เป็นการประเมินผลผู้เรียนให้ครอบคลุมทั้ง 3 ด้าน ได้แก่ ความรู้ (Knowledge) ทักษะ (Skills) และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (Attitude)ซึ่งวิธีการประเมินผลกระทำได้ดังนี้
- ด้านความรู้ (Knowledge) ได้แก่ การสอบด้วยข้อสอบหรือแบบฝึกหัดต่างๆ และนำคะแนนมาชี้วัดว่าผู้เรียนมีความรู้ในเนื้อหาด้านนี้เท่าไหร่
- ด้านทักษะ (Skill) เป็นการประเมินความสามารถของผู้เรียน ซึ่งสามารถใช้รูปแบบการประเมินแบบรูบริค (Rubric) ได้ เช่น การประเมินทักษะการนำเสนอ รายละเอียดการประเมินที่จำเป็นคือด้านเนื้อหา ด้านความชัดเจนในการพูด และด้านเทคนิคในการนำเสนอ เป็นต้น
- ด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (Attitude)สามารถใช้การประเมินแบบ รูบริค (Rubric) ได้ คล้ายกับประเมินทักษะคือ การตั้งหัวข้อการประเมินในคุณลักษณะที่ผู้สอนอยากให้เกิดขึ้นในผู้เรียน และรายละเอียดสำหรับการประเมินที่สอดคล้องกัน
ดังนั้นการพัฒนาการเรียนการสอนโดยใช้เทคนิคการสอนแบบสร้างสรรค์เป็นฐาน Creativity-based Learning (CBL)นั้นผู้สอนต้องตั้งเป้าหมายว่าต้องการให้ผู้เรียนมีความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ใด จึงจะทำให้วางแผนการเรียนการสอนได้อย่างสอดคล้อง ตั้งแต่ขั้นตอนการกระตุ้นความสนใจ การตั้งปัญหาและแบ่งกลุ่มตามความสนใจ การค้นคว้าและคิดสร้างสรรค์ การนำเสนอและ การประเมินผลผู้เรียนซึ่งหัวใจที่สำคัญที่สุดในการเรียนการสอนแบบ CBL คือให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมคิดตลอดกระบวนการ เพื่อฝึกการความคิดสร้างสรรค์ แก้ไขปัญหาได้ด้วยตนเอง ผู้สอนทำหน้าที่เพียงชี้แนะแหล่งข้อมูล สรุปและประเมินผลซึ่งผู้เรียนมีส่วนร่วมตลอดกระบวนการ
อ้างอิง :-
วิริยะ ฤาชัยพาณิชย์ และ กิจวัตน์ จันทร์ดี (2558). การสอนแบบสร้างสรรค์เป็นฐาน.
Creativity-based Learning (CBL). https://blog.eduzones.com/wiriyah/149091