การเขียนข้อสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน
โดย รศ.ดร.วิรัตน์ ธรรมาภรณ์
การวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน (Achievement) โดยใช้แบบทดสอบคือการวัดความรู้ ความสามารถของผู้เรียนตามจุดมุ่งหมายและเนื้อหาของรายวิชาต่างๆที่กำหนดไว้ในหลักสูตร โดยทั่วไปจะใช้แบบทดสอบวัดความสามารถด้านพุทธิพิสัยของวิชาต่างๆ ส่วนการวัดภาคปฏิบัติและพฤติกรรมด้านจิตพิสัยที่กำหนดไว้ในจุดประสงค์ของวิชาต้องใช้เครื่องมือและวิธีวัดที่แตกต่างออกไป ความรู้สำคัญที่ควรรู้ที่เกี่ยวกับการเขียนข้อสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน มีดังนี้
คุณสมบัติของผู้เขียนข้อสอบ
การเขียนข้อสอบให้มีคุณภาพดีนั้นผู้เขียนข้อสอบต้องมีคุณลักษณะหลายอย่างประกอบกันดังนี้
1. มีความรู้ในเนื้อหาวิชาและจุดมุ่งหมายของรายวิชาอย่างดี
2. มีความรู้เกี่ยวกับหลักการเขียนข้อสอบ รูปแบบของข้อสอบ และวิธีการสร้างข้อสอบเพื่อจะได้เขียนข้อสอบให้มีคุณภาพดี
3. มีความสามารถในการใช้ภาษา เพื่อจะได้เขียนข้อสอบให้มีความหมายตรงตามความต้องการ
มีความชัดเจน ทำให้เข้าใจได้ตรงกัน และไม่คลุมเครือ
4. รู้วิธีตั้งคำถามในลักษณะที่ถาม ในแง่มุมต่างๆ และถามความคิดได้หลากหลาย
5. มีทักษะในการวิจารณ์ข้อสอบ สนใจศึกษาวิเคราะห์ตัวอย่างข้อสอบและฝึกเขียนข้อสอบบ่อยๆ
6. มีการปรับปรุงข้อสอบที่ได้มีการใช้และวิเคราะห์คุณภาพ เพื่อเรียนรู้ลักษณะข้อสอบที่ดี และที่ควรปรับปรุง
ลักษณะของแบบทดสอบที่ดี
ผลของการวัดจะถูกต้องและเชื่อถือได้มากน้อยเพียงใดย่อมขึ้นอยู่กับคุณลักษณะของแบบทดสอบ ลักษณะที่ดีของแบบทดสอบมีดังนี้
1. ความตรงหรือความเที่ยงตรง (Validity) หมายถึงแบบทดสอบนั้นสามารถวัดได้ตรงตามลักษณะที่ต้องการวัดได้ ความตรงของแบบทดสอบมี 3 ประเภทดังนี้
1.1 ความตรงตามเนื้อหา (Content validity) หมายถึงคุณลักษณะของแบบทดสอบที่สามารถวัดเนื้อหาได้ครอบคลุมตามจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้ในหลักสูตร และเป็นตัวแทนที่ดีของเนื้อหาที่ต้องการวัด ความตรงประเภทนี้มีความจำเป็นสำหรับแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน โดยผู้สอนจะต้องวิเคราะห์เนื้อหาวิชาออกเป็นหัวข้อๆ แล้วกำหนดน้ำหนักความสำคัญของแต่ละเรื่องตามพฤติกรรมที่ต้องการ
ลักษณะของแบบทดสอบที่ดี
ผลของการวัดจะถูกต้องและเชื่อถือได้มากน้อยเพียงใดย่อมขึ้นอยู่กับคุณลักษณะของแบบทดสอบ ลักษณะที่ดีของแบบทดสอบมีดังนี้
1. ความตรงหรือความเที่ยงตรง (Validity) หมายถึงแบบทดสอบนั้นสามารถวัดได้ตรงตามลักษณะที่ต้องการวัดได้ ความตรงของแบบทดสอบมี 3 ประเภทดังนี้
1.1 ความตรงตามเนื้อหา (Content validity) หมายถึงคุณลักษณะของแบบทดสอบที่สามารถวัดเนื้อหาได้ครอบคลุมตามจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้ในหลักสูตร และเป็นตัวแทนที่ดีของเนื้อหาที่ต้องการวัด ความตรงประเภทนี้มีความจำเป็นสำหรับแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน โดยผู้สอนจะต้องวิเคราะห์เนื้อหาวิชาออกเป็นหัวข้อๆ แล้วกำหนดน้ำหนักความสำคัญของแต่ละเรื่องตามพฤติกรรมที่ต้องการ ซึ่งสามารถสร้างเป็นตาราวิเคราะห์ลักสูตร ดังตัวอย่างช้างล่างนี้
2.2 แบบวัดความเท่าเทียม (Measure of Equivalence) เป็นการหาค่าความเท่าเทียมกันระหว่างแบบทดสอบคู่ขนานสองฉบับ โดยใช้วิธี แบบคู่ขนาน (Parallel form) ซึ่งจะใช้แบบทดสอบ 2 ชุด ที่มีเนื้อหาและความยากง่ายพอๆกัน นำไปสอบกับผู้สอบกลุ่มเดียวกันแล้วนำผลการสอบจากแบบทดสอบทั้งสองชุดมาหาค่าความสัมพันธ์ ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ที่ได้คือค่าความเที่ยงของแบบทดสอบทั้งสองฉบับ
2.3 แบบวัดความสอดคล้องภายใน (Measure of Internal Consistency) เป็นวิธีวัดค่าของความสอดคล้องของสอบแต่ละข้อภายในฉบับนั้น โดยการดูว่าข้องสอบวัดลักษณะที่กำหนดในทิศทางเดียวกันหรือไม่ ถ้ามีบางส่วนไม่วัดลักษณะที่กำหนดก็จะเป็นส่วนของความคลาดเคลื่อน มีวิธีต่างๆดังนี้
1) แบบแบ่งครึ่งแบบทดสอบ (Split-half) วิธีนี้จะนำผลที่ได้จากการทดสอบครั้งเดียวมาแบ่งเป็น 2 ชุด เช่น แบ่งเป็นคะแนนของข้อคู่และข้อคี่แล้วนำคะแนนทั้งชุดมาหาค่าความสัมพันธ์
ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ที่ได้คือค่าความเที่ยงของแบบทดสอบครึ่งฉบับ แล้วต้องหาค่าความเที่ยงของแบบทดสอบทั้งฉบับ โดยใช้สูตรของสเปียร์แมนบราวน์ (Spearman Brown)
2) วิธีของคูเดอร์ และริชาร์ดสัน (Kuder and Richardson) แบบ วิธีนี้จะใช้ผลการสอบเพียงครั้งเดียว วิธีที่นิยมใช้กันมากก็คือ แต่มีเงื่อนไขว่าจะต้องให้คะแนนแต่ละข้อเป็น 0 กับ 1
3) วิธีหาค่าสัมประสิทธิ์แอลฟ่าของครอนบาค (Cronbach’s Alpha Coefficient) เป็นวิธีวัดความสอดคล้องภายอีกวิธีหนึ่งที่นิยมใช้กันมากกับเครื่องมือวัดที่ใช้แบบประมานค่า (Rating Scale) หรือข้อสอบอัตนัย ใช้กับข้อสอบที่มีการตรวจให้คะแนนแต่ละข้อมากกว่า 1 คะแนน
ความเที่ยงของแบบทดสอบนี้จะมีปัจจัยต่างๆ ที่มีอิทธิพลทำให้ค่าความเที่ยง ของแบบทดสอบต่ำได้ เช่น จำนวนข้อสอบน้อย ข้อสอบในแบบทดสอบไม่ได้วัดคุณลักษณะเดียวหรือไม่มีความเป็นเอกพันธ์ ข้อสอบที่มีค่าอำนาจจำแนกต่ำ ข้อสอบที่ง่ายมากและยากมากๆ ข้อสอบที่มีความเป็นปรนัยต่ำ กลุ่มผู้สอบที่มีความสามารถใกล้เคียงกัน ระดับความสามารถเฉลี่ยของกลุ่มผู้ตอบที่สูงหรืต่ำกว่าปกติ และเวลาที่ใช้ในการทำแบบทดสอบน้อยเกินไป เป็นต้น
3. ความเป็นปรนัย (Objectivity) หมายถึงคุณลักษณะของแบบทดสอบที่อ่านแล้วสามารถเข้าใจได้ตรง
กัน ให้คะแนนได้ตรงกันและแปลความหมายของคะแนนได้ตรงกัน นั่นคือข้อคำถามของแบบทดสอบต้องชัดเจนไม่กำกวม มีวิธีการให้คะแนนที่เป็นระบบอย่างมีหลักเกณฑ์
4. อำนาจจำแนกเหมาะสม (Discrimination) หมายถึงคุณลักษณะของแบบทดสอบที่สามารถแสดงความแตกต่างของสิ่งที่ต้องการวัดได้ เช่น ผลการวัดสามารถแยกนักเรียนเก่งและนักเรียนอ่อนได้ถูกต้อง ซึ่งค่าอำนาจจำแนกที่เหมาะสมของข้อสอบนั้นสามารถคำนวณได้ ค่าที่ใช้ได้สำหรับการวัดแบบอิงกลุ่มควรมีค่าระหว่าง .20 - 1.00 ส่วนการวัดแบบอิงเกณฑ์ไม่มีข้อกำหนด
5. ความยากง่ายพอเหมาะ (Difficulty) หมายถึงคุณลักษณะของข้อสอบที่มีค่าความยากง่ายเหมาะสมกับเนื้อหา นั่นคือจะมีผู้เข้าสอบประมาณครึ่งหนึ่งของจำนวนทั้งหมดตอบถูกค่าความยากที่ใช้ได้สำหรับการวัดแบบอิงกลุ่มควรมีค่า ระหว่าง .20 - .80 ส่วนการวัดแบบอิงเกณฑ์ไม่มีข้อกำหนด
6. มีความยุติธรรม (Fairness) หมายถึงแบบทดสอบนั้นต้องไม่เปิดโอกาสให้ผู้เข้าสอบคนในคนหนึ่งได้เปรียบในการสอบ เช่นการได้เปรียบเวลาในการสอบ ทางเพศ ทางศาสนา วัฒนธรรมเป็นต้น
7. ถามลึก (Searching) หมายถึงแบบทดสอบฉบับนั้นต้องประกอบด้วยข้อสอบถามพฤติกรรมความเข้าใจ การนำไปใช้ การวิเคราะห์ การสังเคราะห์ และการประเมินค่า อย่างเหมาะสมสอดคล้องกับพฤติกรรมที่กำหนดไว้ในหลักสูตร ไม่ถามเฉพาะความรู้ความจำ
8. มีความจำเพาะเจาะจง (Definite) หมายถึงแบบทดสอบนั้นต้องประกอบด้วยข้อสอบที่มีคำถามเฉพาะเจาะจง มีความหมายเดียว ตรงประเด็น ไม่อ้อมค้อมหรือต้องตีความจากคำถามอีก
9. มีลักษณะยั่วยุ (Challenge) และเป็นตัวอย่างที่ดี (Exemplary) หมายถึง แบบทดสอบนั้นประกอบด้วยข้อสอบที่มีลักษณะท้าทายให้อยากทำข้อสอบและเป็นตัวอย่างที่ดี เป็นข้อสอบที่ถามแบบใช้สถานการณ์ที่สำคัญ ถามเรื่องที่น่าสนใจ ถามเรื่องที่เป็นแบบอย่างในทางดี
10. มีประสิทธิภาพ (Efficiency) หมายถึงแบบทดสอบนั้นสามารถนำไปใช้ได้ง่าย ไม่ยุ่งยาก ไม่สิ้น
เปลืองเวลา เงินและแรงงานมาก และสามารถนำผลการสอบไปใช้ได้อย่างคุ้มค่า เช่น ถามได้ครอบคลุม ไม่ถามโดยใช้ข้อความตามตำรา ถามในสิ่งที่สำคัญ การพิมพ์ต้องอ่านง่ายชัดเจน เวลาที่กำหนดให้ต้องเหมาะ
หลักการสร้างข้อสอบ
ข้อสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนที่นิยมใช้ สามารถแบ่งเป็น 2 ประเภทหลักๆ คือ ข้อสอบแบบอัตนัย (Essay test หรือ Subjective test) และข้อสอบแบบปรนัย (Objective test)
ข้อสอบแบบอัตนัย
ข้อสอบแบบอัตนัย หรือข้อสอบแบบความเรียง หรือข้อสอบแบบบรรยาย เป็นข้อสอบที่ใช้ถามพฤติกรรม
ผู้เรียนได้ตั้งแต่ระดับความรู้-ความจำ ความเข้าใจ การนำไปใช้ การวิเคราะห์ การสังเคราะห์ และการประเมินค่าได้เป็นอย่างดี
ประเภทของแบบทดสอบอัตนัย
แบบทดสอบแบบอัตนัยเป็นแบบทดสอบที่ให้ผู้ตอบได้แสดงความคิดเห็น เหมาะสำหรับการวัดความรู้ขั้นสูงกว่าความจำและความเข้าใจ ข้อสอบแบบอัตนัยแบ่งเป็น 2 แบบ คือ แบบไม่จำกัดตอบ (extended response) และแบบจำกัดตอบ (restricted response) ซึ่งขึ้นนอยู่กับการให้อิสระแก่นักเรียนใน การตอบ จากการศึกษาพบว่าเด็กระดับประถมศึกษาเขียนตอบแบบกำหนดโครงสร้างให้ตอบได้ดี ส่วนนักเรียนในระดับสูงเขียนตอบแบบไม่กำหนดโครงสร้างให้ตอบได้ดี
1. แบบไม่จำกัดตอบ (Extended response)ข้อสอบแบบอัตนัยแบบไม่จำกัดคำตอบนี้ให้อิสระเสรีแก่นักเรียนอย่างเต็มที่ ในการอภิปรายแสดงความคิดเห็นและเรียบเรีงข้อมูลเท็จจริงต่างๆ มาใช้ในการตอบโดยทั่วไปข้อสอบแบบนี้จะให้นักเรียนแสดงความสามารถ ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยความคิดขั้นสูง ให้แสดงความคิดเห็นในลักษณะต่างๆ การวิพากษ์วิจารณ์อย่างเสรี และการคิดสร้างสรรค์ ข้อสอบนี้นับว่ามีคุณค่าอย่างยิ่งในการวัดขบวนการทางสมองที่สูงขึ้น
ข้อเสียของข้อสอบประเภทนี้คือมีความเชื่อมั่นค่อนข้างต่ำ แต่มีข้อดีคือ นักเรียนมีโอกาสแสดงความคิดเห็นได้อย่างเสรี
2. แบบจำกัดตอบ (Restricted response) ข้อสอบแบบนี้มักจะกำหนดขอบเขตแบบฟอร์มและ เนื้อที่เฉพาะให้นักเรียนไม่มีอิสระเสรีในการตอบมากนัก แบบทดสอบนี้ให้ตอบสั้นกว่าแบบแรก คำตอบอยู่ภายในขอบเขตที่กำหนดไว้ในวงจำกัด โดยทั่วไปแล้วจะกำหนดขอบข่ายและความยาวในการตอบไว้ด้วยตัวอย่างเช่น
ส่วนดีของข้อสอบแบบนี้คือ ง่ายในการตรวจ มีความยุติธรรมและมีความเชื่อมั่นสูงกว่าข้อสอบประเภทไม่จำกัดคำตอบอีกด้วย
ข้อดีและข้อเสียของข้อสอบอัตนัย
••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••
ข้อดี – ข้อเสีย
••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••
1. วัดพฤติกรรมด้านความคิดด้านสังเคราะห์ – 1. วัดเนื้อหาได้ไม่ครอบคลุมเพราะข้อสอบ
และการประเมินค่าได้ดี ถามได้น้อยข้อ
2. วัดความคิดริเริ่มและความคิดเห็นได้ดี – 2. ตรวจให้คะแนนยาก เสียเวลามาก
3. สร้างได้ง่าย รวดเร็ว ประหยัด – 3. คะแนนไม่แน่นอน มีความเที่ยงน้อย
4. เดายาก – 4. วินิจฉัยข้อบกพร่องของผู้เรียนไม่ได้
5. ส่งเสริมพัฒนาทักษะการเขียนและนิสัย – 5. ทักษะด้านภาษามีอิทธิพลต่อการตรวจ
การเรียนอย่างมีประสิทธิภาพ
........................................................................................................................................
หลักการสร้างข้อสอบแบบอัตนัย
- การสร้างข้อสอบควรคำนึงถึงลำดับความสำคัญของจุดมุ่งหมายที่วางไว้ตามที่ปรากฏในตารางการวิเคราะห์หลักสูตร จุดมุ่งหมายหรือพฤติกรรมใดมีน้ำหนักความสำคัญมากก็ออกข้อสอบเพื่อวัดพฤติกรรมนั้นมากให้ได้สัดส่วนตามตารางวิเคราะห์หลักสูตร เพราะแบบทดสอบแบบนี้ถามได้น้อยข้อ เนื่องจากต้องเสียเวลาตอบนาน
- พิจารณาให้รอบคอบว่าจะสร้างแบบข้อสอบให้คลุมเนื้อหาอะไรบ้าง เช่น จะสอบเฉพาะเนื้อหาที่ครูบรรยายอย่างเดียว หรือจะครอบคลุมไปถึงส่วนที่นักเรียนร่วมอภิปราย ทำรายงานหรืออ่านนอกเวลาด้วย และควรแจ้งให้ผู้สอนทราบล่วงหน้า เพื่อจะได้เตรียมตัวศึกษาค้นคว้าอย่างลึกซึ้ง
- ไม่ควรให้มีการเลือกตอบเป็นบางข้อ เพราะอาจมรการได้เปรียบเสียเปรียบกัน อันเนื่องมาจากข้อสอบมีความยากง่ายไม่เท่ากัน คะแนนที่ได้จึงนำมาเปรียบเทียบกันไม่ได้เพราะตั้งอยู่บนพื้นฐานของการวัดที่ไม่เท่ากัน
- เขียนคำสั่งให้ชัดเจนว่าข้อสอบนั้นๆ ต้องการให้ผู้สอบทำอย่างไรมีเกณฑ์ในการพิจารณาให้คะแนนอย่างไร ควรให้นักเรียนอ่านคำสั่งให้เข้าใจอย่างถ่องแท้เสียก่อนที่จะลงมือปฏิบัติ ควรบอกให้ชัดเจนด้วยว่ามีการแบ่งส่วนคะแนนอย่างไร เพื่อผู้สอบจะได้วางแผนการตอบได้เหมาะสม
- ถามปัญหาที่แสดงว่านักเรียนที่มีความรู้จริง ๆ สามารถตอบปัญหาได้ โดยพยายามนำกฎเกณฑ์ หรือความรู้ไปใช้ในสถานการณ์ใหม่ๆ ไม่ควรเป็นคำถามที่นักเรียนเคยพบหรือเคยทำมาก่อน เพราะจะกลายเป็นการวัดความจำ
- พยายามใช้คำถามหลาย ๆ แบบ มิใช่มีแต่คำถามประเภท ใคร อะไร ที่ไหน เมื่อไร เท่านั้น เพราะคำถามประเภทนี้มีลักษณะไปทางวัดความจำมากกว่าวัดสมรรถภาพอื่น คำถามที่ใช้วัดสมรรถภาพที่สูงขึ้นควรจะเป็นคำถามประเภท ทำไม อย่างไร หรือให้บรรยาย อธิบายเปรียบเทียบ หาความสัมพันธ์ ความขัดแย้ง ตีความ วิเคราะห์เหตุผล วิจารณ์ และประเมินผล เป็นต้น
- เขียนคำถามให้ชัดเจนว่าต้องการให้ตอบอย่างไร พยายามเขียนตอบให้เฉพาะเจาะจงลงไป คำถามประเภทให้แสดงความคิดเห็น เป็นคำถามที่กว้างควรระบุขอบเขตให้ชัดเจน
- ใช้คำถามที่ถามความรู้ตามหลักวิชา เมื่อนักเรียนตอบแล้วคนที่มีความรู้ทั้งหลายควรเห็นพ้องกันว่าเป็นคำตอบที่ดี คำตอบใดเป็นคำตอบที่ไม่ดี
- เมื่อเขียนคำถามแล้วควรเขียนคำตอบที่ต้องการไว้ด้วยเลยเพื่อเป็นการตรวจสอบดูว่าคำถามนั้นชัดเจนดีแล้วหรือยัง คำถามนั้นเมื่ออ่านแล้วจะต้องตอบตามที่คิดไว้หรือไม่ หากยังไม่ตรงจะได้แก้ไขก่อนนำไปใช้ได้ ถ้ามีคำถามหลายประเด็นในข้อเดียวกันควรแยกเป็นข้อย่อยๆ
- ถ้าเป็นคำถามที่เกี่ยวกับประเด็นขัดแย้งที่ยังหาข้อยุติไม่ได้ ข้อสอบนั้นควรมุ่งให้หาหลักฐานมายืนยัน หรือมาสนับสนุนมากกว่าที่จะทดสอบอย่างอื่น เช่น ข้อความที่ยังหาข้อมูลยุติไม่ได้ควรหลีกเลี่ยง การถามว่าถูกหรือผิด ใช่หรือไม่ใช่ แต่ควรจะทดสอบการหาสาเหตุมาสนับสนุนประเด็นนั้น ๆ
- พยายามสร้างข้อคำถามหลาย ๆ ข้อ ให้พอเหมาะกับเวลาที่สอบ และควรกำหนดความยาวของข้อสอบ และความซับซ้อนของข้อสอบให้พอเหมาะกับความสามารถของผู้สอบ
- พยายามให้ข้อสอบมีจำนวนมากข้อ เพื่อจะได้ออกให้ครอบคลุมเนื้อหา ซึ่งเกี่ยวข้องกับค่าความเชื่อมั่นของข้อสอบด้วย เราอาจเพิ่มข้อสอบให้มากข้อโดยกำหนดให้ตอบสั้น ๆ
- ถ้าข้อสอบมีหลายข้อ ควรจะเรียงลำดับจากง่ายไปหายาก
- เมือเขียนคำถามแล้วควรมีการตรวจสอบคำถามด้วยตนเองหรือผู้เกี่ยวข้องว่ามีความเข้าใจตรงกันหรือไม่
ตัวอย่างคำถามของข้อสอบอัตนัย
ข้อสอบแบบอัตนัยสามารถเขียนคำถามได้ทุกระดับพฤติกรรมดังนี้
1. ความรู้-ความจำ เช่น
- จงบอกประโยชน์ของจุดมุ่งหมายเชิงพฤติกรรมมา 5 ข้อ
- จงบอกขั้นตอนของการตอนต้นไม้มาตามลำดับ
2. ความเข้าใจ
2.1 ถามให้เปรียบเทียบ เช่น
- จงเปรียบเทียบลักษณะอากาศของภาคเหนือกับภาคใต้
- จงเปรียบเทียบความแตกต่างของการสร้างข้อสอบ
ระหว่างภาคเรียนและปลายภาคเรียน
2.2 ถามให้บรรยาย เช่น
- จงอธิบายวิวัฒนาการของการทดสอบในประเทศไทย
- จงอธิบายสภาพการจัดการเรียนการสอนในมหาวิทยาลัย
2.3 ถามให้สรุปความ เช่น
- จงสรุปเหตุการณ์ที่เป็นสาเหตุทำให้เกิดสงครามโลกครั้งที่ 2
- ใจความสำคัญของแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
ฉบับที่ 6 กล่าวไว้อย่างไร
3. การนำไปใช้
3.1 ถามให้คาดคะเนผลที่จะเกิด เช่น
- ผลที่ได้รับจากการมีนักท่องเที่ยวต่างชาติมาเที่ยวใน
ประเทศไทยมากจะเป็นอย่างไร
- ผลกระทบที่ได้รับจากโครงการพัฒนาชนบทของรัฐบาลมีอย่างไรบ้าง
3.2 ถามให้หาความสัมพันธ์
- ทำไมจึงต้องจัดการศึกษานอกระบบให้กับประชาชน
- เหตุในการสื่อสารทางโทรศัพท์ จึงมีความจำเป็นต่อวงการธุรกิจ
3.3 ถามให้ยกตัวอย่างจากเรื่องที่เรียนไปแล้ว
- จงยกตัวอย่างที่ใช้หลักการของ "ความร้อนทำให้เส้นลวดขยายตัว" ไปใช้ในชีวิตประจำวันมา 3 ตัวอย่าง
- จงยกตัวอย่างอาหารที่มีคุณค่าและราคาถูกในชีวิตประจำวัน
และอธิบายด้วยว่ามีคุณค่าต่อร่างกายอย่างไร
3.4 ถามให้ประยุกต์หลักการและทฤษฎีในสถานการณ์ใหม่
- ถ้าเราต้องการขึงลวดเพื่อให้เป็นราวตากผ้าให้ตึงอยู่ตลอด
เวลาจะทำได้อย่างไร
4. การวิเคราะห์
4.1 ถามให้บอกความสำคัญ เช่น
- อะไรเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้สภาพภูมิอากาศของประเทศไทยร้อนจัดในปีนี้
- จงชี้ให้เห็นถึงความผิดพลาดในการให้เหตุผลในบทความ
ต่อไปนี้..................
4.2 ถามให้บอกเหตุผล เช่น
- ถ้าจุดมุ่งหมายของหลักสูตรเพื่อพัฒนาผู้เรียน ดังนั้น
ระบบการประเมินผลควรใช้ระบบอิงกลุ่มหรืออิงเกณฑ์
ด้วยเหตุผลใด
- อะไรน่าจะเป็นผลของ............
4.3 ถามให้หาหลักการ เช่น
- จงบอกหลักการที่สามารถอธิบายเหตุการณ์ต่อไปนี้.....
5. การสังเคราะห์ หรือการสร้างสรรค์
5.1 ถามเกี่ยวกับแผนงานหรือโครงการ เช่น
- จงเขียนแผนงานที่จะปรับปรุงบริเวณโรงเรียนให้สะอาด
เรียบร้อยและปลอดภัย
5.2 ถามให้จัดรวบรวมข้อเท็จจริงใหม่ เช่น
- จากการเรียนวิชาโครงการสุขภาพในโรงเรียนไปแล้ว ท่านคิดว่าจะนำเอาความรู้หรือข้อเสนอแนะอะไรไปใช้ในการพัฒนาโรงเรียนของท่านได้บ้าง
5.3 ถามให้แสดงความคิดสร้างสรรค์ เช่น
- จงบอกวิธีใหม่ๆในการแก้ปัญหาเกี่ยวกับความประพฤติของนักศึกษา
- จงเสนอวิธีทำสื่อการสอนด้วยเศษวัสดุ
6. การประเมินค่า
6.1 ถามให้ตัดสินใจ เช่น
- ท่านจะเลือกโครงการรับจำนำหรือประกับราคาข้าวเพราะเหตุใด
- ถ้าให้สอบปากเปล่ากับข้อเขียน ท่านคิดว่าท่านสามารถจะทำคะแนน
อย่างไหนได้ดีกว่ากัน เพราะเหตุใด
6.2 ถามให้อภิปราย หรือแสดงความคิดเห็นวิพากษ์วิจารณ์
- จงอภิปรายบทบาทของการประเมินผลที่มีต่อกระบวนการศึกษา
- ท่านเห็นด้วยกับคำถามที่ว่า "ข้อสอบแบบความเรียงไม่เหมาะที่จะใช้กับนักเรียนชั้นประถมศึกษา" หรือไม่จงให้เหตุผลสนับสนุนความคิดของท่าน
การตรวจให้คะแนนคำถามอัตนัย
การสร้างข้อสอบแบบอัตนัยวัดความสามรถของนักเรียนมิได้จบสิ้นลงเพียงนำข้อสอบไปทดสอบนักเรียนเท่านั้น แต่ยังนำเอากระดาษคำตอบมาตรวจให้คะแนนตามวิธีการตรวจที่มีระบบ เพื่อให้คะแนนที่ได้มีความเที่ยงตรงและเชื่อถือได้หลังจากเราพอใจกับคำถามหรือข้อสอบซึ่งสอดคล้องกับจุดมุ่งหมายของการสอนและแบบทดสอบที่สร้างอย่างดีแล้ว งานขั้นถัดไป คือการตรวจให้คะแนนกระดาษคำตอบของนักเรียน ปัญหาในขั้นนี้คือ จะตรวจกระดาษคำตอบของนักเรียนด้วยวิธีการอย่างไร
- การตรวจแบบวิเคราะห์หรือวิธีไห้เป็นคะแนน (Analytical Method หรือ Point Method)
การตรวจข้อสอบอัตนัย โดยวิธีให้เป็นคะแนนนั้น ครูต้องกำหนดแนวการตอบไว้ก่อนโดยแยกแนวคำตอบออกเป็นตอนย่อย ๆ ตามความสำคัญ ฉะนั้น ในการตรวจให้คะแนนโดยวิธีนี้ ผู้ตรวจจะต้องกำหนดรายละเอียดของคำตอบไว้ก่อนที่จะทำการตรวจในการตรวจให้คะแนนผู้ตรวจจะนำเอากระดาษมาเทียบกับเกณฑ์ หรือแนวคำตอบที่ได้กำหนดแนวคำตอบนั้น ครูผู้ออกข้อสอบควรจะทำไว้พร้อม ๆ กับการเขียนข้อคำถามเลย ไม่ควรจะมากำหนดแนวการตอบเมื่อจะเริ่มตรวจการให้คะแนนแบบนี้เหมาะสำหรับข้อสอบแบบกำหนดขอบเขตของการตอบ มากกว่าแบบไม่กำหนดขอบเขตของการตอบ
ตัวอย่าง การจัดเรียงความคิดหลักฐานที่ยกมาอ้างอิงตัวอย่างประกอบ เป็นต้น จากนั้นก็กำหนดคะแนนของแต่ละตอนย่อย ๆ เมื่อครูอ่านข้อสอบของนักเรียนก็จะให้คะแนนแต่ละตอนย่อย ๆ โดยให้เป็นคะแนนที่กำหนดไว้แล้ว จากนั้นจึงเอาคะแนนแต่ละตอนย่อย ๆ มารวมกันเป็นคะแนนที่ได้รับทั้งข้อ
ข้อดีของการตรวจข้อสอบโดยวิธีให้เป็นคะแนน
- คะแนนที่ได้จากการตรวจมีความเชื่อถือได้มากขึ้น
- การกำหนดรายละเอียดในการตอบเพื่อทำแนวคำตอบนั้น ช่วยทำให้ผู้ออกข้อสอบมองเห็นข้อบกพร่องของคำถามที่เขียนขึ้น เช่น ใช้คำพูดกำกวม คำถามยากเกนไปหรือเวลาที่กำหนดให้น้อยเกินไป
- การกำหนดแนวคำตอบทำให้ง่ายแก่การอธิบายให้นักเรียนฟังได้ ว่าทำไมนักเรียนจึงได้คะแนนเท่านั้น
ข้อจำกัดของการตรวจข้อสอบอัตนัยโดยวิธีให้เป็นคะแนน
- ทำให้ครูต้องทำงานหนักขึ้นและเสียเวลามากขึ้น
-
การที่ผู้ตรวจพยายามมองหาคำตอบที่สอดคล้องกับเกณฑ์ อาจทำให้เกิดการมองข้ามหรือไม่ได้อ่านข้อความสำคัญไปบ้าง
- การตรวจโดยวิธีจัดอันดับคุณภาพ(Relative method)
การตรวจข้อสอบอัตนัยโดยวิธีจัดอันดับคุณภาพนั้น ผู้ตรวจจะอ่านกระดาษคำตอบของ ผู้เข้าสอบทุกคนเสียก่อนทีละข้อ แล้วจึงนำคำตอบนั้นมาจัดเป็นกลุ่ม ๆ ตามความสามารถ เช่น กลุ่มดีมาก ดี ปานกลาง พอใช้ หรือใช้ไม่ได้ แล้วจึงตรวจดูคุณภาพของคำตอบในแต่ละกลุ่มอีกที เช่นในกลุ่มตอบดีมากนั้น ต้องพิจารณากันอีกทีว่า ใครตอบดีกว่ากัน ให้เรียงอันดันของกระดาษคำตอบให้ติดต่อกันไป แล้วจึงให้คะแนน ใครอยู่อันดับแรกก็ได้คะแนนสูงสุดลดน้อยลงไปตามลำดับ การตรวจแบบนี้จะทำให้คะแนนมีความเชื่อมั่นมากยิ่งขึ้น
ตัวอย่าง แยกกระดาษออกเป็น 5กอง ดังนี้ ดีมาก ดี พอใช้ เกือบพอใช้ อ่อน เมื่อครูอ่านกระดาษคำตอบแล้วก็จะจัดเข้ากองใดกองหนึ่งห้ากองนี้ หลังจากนั้นครูก็จะพิจารณากระดาษคำตอบในแต่ละกอง โดยพิจารณาว่าใครตอบดีกว่ากัน แล้วเรียงกระดาษคำตอบลำดับของคุณภาพ แล้วให้คะแนนตามลำดับของคุณภาพอีกครั้ง
ข้อปฏิบัติในการตรวจแบบทดสอบอัตนัย
- ให้ตรวจคำตอบทีละข้อ นั่นคือ ถ้าจะตรวจคำตอบข้อ 1 ก็ให้ตรวจข้อ 1 ของนักเรียน ทุกคนจนจบ แล้วจึงเริ่มตรวจข้อ 2 ครูไม่ควรตรวจข้อสอบให้เสร็จเป็นคน ๆ
- ให้มีความคงเส้นคงวาในการตรวจ เกณฑ์ในการให้คะแนนจะเหมือนกัน สำหรับทุก ๆ คำตอบ ครูบางคนอาจจะให้คะแนนค่อนข้างน้อย สำหรับคำตอบแผ่นแรก ๆ แต่จะให้คะแนนมากขึ้นสำหรับคำตอบแผ่นหลัง ๆ ทั้ง ๆ ที่คำตอบเหล่านั้นเป็นแนวเดียวกัน
- เวลาตรวจไม่ควรดูชื่อนักเรียน เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดอคติในเวลาตรวจ
- ถ้าสามารถให้มีผู้ตรวจ 2 คน ในแต่ละคำตอบแล้วหาค่าเฉลี่ยของคะแนนนำมาเป็นคะแนนที่คำตอบนั้น ๆ ควรจะได้จริง ๆ จะทำให้คะแนนมีความเชื่อมั่นมากขึ้น
- ควรหยิบกระดาษคำตอบมาตรวจแบบสุ่ม
- ไม่ควรดูชื่อผู้ตอบในการตรวจกระดาษคำตอบ
- ในเวลาตรวจนั้นครูไม่ควรนำเอาเรื่อง“ลายมือ” ของผู้ตอบมาเป็นส่วนในการ ให้คะแนน
- พยายามตรวจข้อใดข้อหนึ่งให้เสร็จรวดเร็ว ไม่ควรหยุดพักจนกว่าจะตรวจข้อนั้นเสร็จแล้ว
- พยายามเขียนข้อแนะนำและแก้ไขความผิดในกระดาษคำตอบ เพื่อให้ผู้ตอบรู้ว่าตนบกพร่องตรงไหน
ข้อสอบแบบปรนัย
ความเป็นปรนัย หมายถึง คุณสมบัติของแบบทดสอบที่อ่านแล้วเข้าใจตรงกัน การตรวจให้คะแนนตรงกัน และการตีความหมายของคะแนนที่ได้ต้องตรงกัน
ข้อสอบแบบปรนัยเป็นข้อสอบที่มีคำถามจำเพาะเจาะจง ตรวจได้คะแนนตรงกัน มีคำสั่งวิธีการปฏิบัติ และวิธีการตรวจให้คะแนนชัดเจน ข้อสอบแบบปรนัยที่นิยมใช้มี 4 ประเภท คือ
1. แบบถูกผิด (Ture - false)
2. แบบเติมคำ (Completion and Short -answer)
3. แบบจับคู่ (Matching)
4. แบบเลือกตอบ (Multiple choices)
ข้อสอบแบบเลือกตอบ
ข้อสอบแบบเลือกตอบเป็นข้อสอบที่ประกอบด้วยข้อความที่เป็นข้อคำถาม
และมีคำตอบให้เลือกหลายๆคำตอบ ข้อสอบประเภทนี้มี 2 ตอน คือ
1. ตัวนำหรือตัวคำถาม (Stem) เป็นข้อความที่เป็นตัวเร้าให้ผู้ตอบคิด
2. ตัวเลือก (Choices) เป็นคำตอบหลายๆคำตอบเพื่อให้ผู้สอบเลือกตอบอย่างใดอย่างหนึ่ง มีทั้งตัวถูก (Key) และตัวลวง (Distractor)
ข้อสอบแบบเลือกตอบเป็นข้อสอบที่ได้มีการพัฒนารูปแบบ และคำถามให้พลิกแพลงได้มากมายหลายแบบ ทำให้มีประสิทธิภาพการวัด และมีประโยชน์ทั้งทางตรงและทางอ้อมต่อผู้สอบในการฝึกสมรรถภาพทางสมองให้คิดเป็น ข้อสอบแบบนี้มีหลายรูปแบบดังนี้
1. แบบคำถามโดด (Single question) ลักษณะของคำถามจะถามเรื่องเดียว โดยเฉพาะไม่เกี่ยวพันกับข้ออื่นๆ เป็นคำถามที่เจาะจงชัดเจนสร้างง่ายมีความสมบูรณ์ในตัวเอง เช่น
1.1 ชนิดให้หาคำตอบถูก
1.2.1 คำตอบถูกต้องแน่นอน คือ เป็นเรื่องราวที่หลักวิชานั้นยอมรับว่ามีคำตอบที่ถูกต้องแน่นอนอยู่เพียงประการเดียวเท่านั้น ตัวอย่าง
1. วันที่พระพุทธเจ้าแสดงปฐมเทศนาเรียกว่าวันอะไร
ก. เข้าพรรษา
ข. มาฆบูชา
ค. วิสาขบูชา
ง. อาสาฬหบูชา
2. 1 + 2 = ?
ก. 1
ข. 2
ค. 3
ง. 12
1.2.2 คำตอบที่ดีที่สุด คือ ให้ผู้เรียนหาคำตอบที่ดีที่สุดถูกต้องที่สุด เหมาะสมที่สุดเพียงคำตอบเดียว จากบรรดาตัวเลือกที่กำหนดให้ ซึ่งคำถามนี้จะวัดพฤติกรรมได้สูงกว่าแบบ คำตอบแน่นอน สามารถวัดได้ถึงขั้นวิเคราะห์ความสำคัญ
ตัวอย่างเช่น
1. ลักษณะที่สำคัญมากของผู้ดี คืออะไร
ก. มีน้ำใจดี
ข. มีกริยาดี
ค. มีความสุจริต
ง. มีความเป็นระเบียบ
2. น้ำชนิดใดบริโภคแล้วปลอดภัยที่สุด
ก. น้ำประปา
ข. น้ำกรอง
ค. น้ำต้ม
ง. น้ำฝน
1.2 ชนิดให้เรียงลำดับ การเรียงลำดับในที่นี้อาจให้เรียงลำดับเรื่องราว เวลา คุณลักษณะ และเหตุผล ดังตัวอย่าง
1. ข้อความที่จะต้องเขียนลงในจดหมายประกอบด้วย
เรื่องเหล่านี้ คือ
1. วัน เดือน ปี
2. คำขึ้นต้น
3. ที่อยู้ผู้เขียน
4. ชื่อผู้เขียน
5. ข้อความที่ต้องการเขียน
ให้เรียงลำดับเรื่องที่ต้องเขียนลงในจดหมายตาม
ลำดับก่อนหลังว่าตรงกับข้อใด
ก. 1 2 3 4 5
ข. 2 3 1 5 4
ค. 3 1 2 5 4
ง. 4 2 1 5 3
จ. 5 4 2 3 1
2. เมล็ดพืชจะงอกส่วนใดออกมาก่อน
ก. ใบ
ข. ยอด
ค. ราก
ง. ลำต้น
1.3 ชนิดคำตอบรวม คำถามนี้ดัดแปลงมาจากคำถามแบบไม่จำกัดคำตอบ ซึ่งเป็นปัญหาในการตรวจและประสิทธิภาพในการวัดอยู่มาก ทำให้กลายมาเป็นรูปแบบคำถามอีกแบบหนึ่งซึ่งวัดได้ตรงตามความมุ่งหมายของแบบทดสอบ ดังตัวอย่าง เช่น
1. จดหมายชนิดใด ทิ้งตู้ไปรษณีย์ได้
1. จดหมายด่วน
2. จดหมายเปิดผนึก
3. จดหมายลงทะเบียน
4. จดหมายความลับส่วนตัว
5. จดหมายส่งไปต่างจังหวัด
ก. 1 และ 2
ข. 1 และ 5
ค. 2 และ 4
ง. 2, 4 และ 5
จ. 2, 3, 4 และ 5
2. ABC เป็นสามเหลี่ยมรูปหนึ่งมี ABC = 90 BD ตั้งฉากกับ AC ข้อใดถูก
1. AD เท่ากับ DC
2. AD แบ่งครึ่งมุม ABC
3. ABD เป็นสามเหลี่ยมมุมฉาก
ก. ข้อ 1
ข. ข้อ 2
ค. ข้อ 3
ง. ข้อ 1 และ 2
จ. ข้อ 1 , 2 และ 3
2. แบบตัวเลือกคงที่ (Constant Choice) คือแทนที่จะถามเป็นรายข้อในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ก็รวมเนื้อหาของบางเรื่อง บทตอนที่เป็นพวกเดียวกัน สกุลเดียวกันเข้าด้วยกันแล้วตั้งคำถามเป็นชุด ตัวอย่าง
1. คำชี้แจง คำถามจากข้อ 1-5 เกี่ยวกับการกระทำผิดศีล 5 ให้นักเรียนพิจารณาข้อความแต่ละข้อว่าเป็นการกระทำผิดศึลข้อใด หรือเกี่ยวกับศีลข้อใดแล้วเลือกตอบดังนี้
ก. ถ้าเกี่ยวกับศีลข้อที่หนึ่ง
ข. ถ้าเกี่ยวกับศีลข้อที่สอง
ค. ถ้าเกี่ยวกับศีลข้อที่สาม
ง. ถ้าเกี่ยวกับศีลข้อที่สี่
จ. ถ้าเกี่ยวกับศีลข้อที่ห้า
1. มาโรงเรียนสาย
2. รับซื้อของโจร
3. หลบเหลี่ยงภาษี
4. หน้าไว้หลังหลอก
5. ให้การบิดเบือน
หลักการเขียนข้อสอบแบบหลายตัวเลือก
-
เขียนตอนนำให้เป็นประโยคคำถามสมบูรณ์
2. ใช้คำถามที่ชัดเจนและตรงจุดไม่คลุมเครือ
3. ควรถามในเรื่องที่มีคุณค่าต่อการวัด ตรงตามจุดประสงค์การเรียนรู้ที่สำคัญ หรือเป็นของพฤติกรรมที่ดี หรือตามแบบพิมพ์เขียวข้อสอบ
4. หลีกเลี่ยงคำถามปฏิเสธ เพราะจะทำให้เข้าใจไม่ตรงกัน และเข้าใจยาก
5. อย่าใช้คำฟุ่มเฟือย
6. เขียนตัวเลือกให้เป็นเอกพันธ์
7. ควรเรียงลำดับตัวเลขในตัวเลือกต่าง ๆ
8. เขียนตัวเลือกให้อิสระขาดจากกัน
9. ควรมีตัวเลือก 4-5 ตัว
10. ไม่ใช้คำถามที่แนะคำตอบ