หลักการเขียนแบบเสนอโครงการวิจัย
การทำการวิจัยเป็นการค้นหาความรู้ หรือแก้ปัญหาใดปัญหาหนึ่ง และถือว่าเป็นการลงทุนอย่างหนึ่งที่ต้องใช้เงินเพื่อ ผลิต หรือสร้างความรู้ ซึ่งความรู้ที่ได้นั้นก็จะถูกใช้ประโยชน์เพื่อสร้าง หรือหาเงินต่อไป แต่ด้วยเหตุที่เงินทุนสำหรับทำการวิจัยนั้นมีจำกัด ดังนั้นการแข่งขัน (ของนักวิจัยที่มีอยู่มาก) เพื่อให้ได้มาซึ่งทุนในการทำวิจัยจึงเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ในขณะที่ผู้ให้ทุน หรือหน่วยงานที่ให้ทุนก็ต้องการเห็นว่าเงินทุนที่อนุมัติให้นั้นจะถูกใช้ให้เกิดประโยชน์ หรือสร้างความรู้ที่เป็นประโยชน์จริง ด้วยเหตุนี้ผู้ให้ทุนจึงจำเป็นต้องสร้างหลักเกณฑ์ หรือข้อกำหนดขึ้น สำหรับผู้ที่ประสงค์จะใช้เงินนั้นทำวิจัยเขียนเป็นโครงการวิจัย (researchproposal) นำเสนอต่อผู้ให้ทุนวิจัยทำการพิจารณา ดังนั้นข้อเสนอโครงการวิจัยที่ดีกว่าก็จะได้รับการสนับสนุนก่อน
แบบเสนอโครงการวิจัยในทางสาขาเกษตรศาสตร์และชีววิทยาของหน่วยงานต่าง ๆ รวมทั้งจากสภาวิจัยแห่งชาต (วช.) ที่ให้ทุนจะมีรูปแบบ (format) ที่เป็นมาตรฐานสากลเดียวกัน ซึ่งจะเห็นได้ว่าในแบบเสนอโครงการวิจัยนั้นมีหัวข้อ หรือประเด็นให้เขียนอยู่หลายหัวข้อด้วยกัน บางหัวข้อเขียนสั้นมาก เช่น ชื่อโครงการวิจัย (แต่ไม่ได้ง่ายตามความสั้น) และบางหัวข้อต้องเขียนมาก เช่น คำนำ และการทบทวนวรรณกรรมเป็นต้นและแต่ละหัวข้อมีความเชื่อมโยงและสัมพันธ์กัน ตัวอย่างเช่น วิธีดำเนินการวิจัยนั้นสามารถตอบวัตถุประสงค์ หรือตอบสมมุติฐาน หรือโจทย์ที่ตั้งไว้หรือไม่ ? เป็นต้น จะเห็นว่าแต่ละหัวข้อที่ถูกกำหนดให้เขียนนั้นมีความหมายและมีความสำคัญ ผู้ให้ทุนจะพิจารณาว่า เรื่องที่จะทำนั้นเป็นเรื่องใหม่ หรือเป็นแนวคิดใหม่ มีประโยชน์ หรือมีความจำเป็น และผู้ทำวิจัยมีความพร้อม หรือได้เตรียมพร้อมในองค์ความรู้ของเรื่องที่จะทำ หรือไม่ และอื่น ๆ ตามหัวข้อที่กำหนดเป็นต้น ดังนั้นผู้เขียนโครงการวิจัยจะต้องทำความเข้าใจในความหมายและความสำคัญของแต่ละหัวข้ออย่างถ่องแท้ จะเห็นว่าแบบเสนอโครงการวิจัยนั้นก็ไม่ได้แตกต่างไปจากแบบเสนอโครงร่าง หรือโครงการทำวิจัยเพื่อวิทยานิพนธ์ (Thesis proposal) แบบเสนอโครงการวิจัยที่มีความหนา หรือมี่จำนวนหน้ามากก็มิได้หมายความว่าจะเป็นโครงการที่ดีเสนอไป
แบบเสนอโครงการวิจัย
ตามที่ได้กล่าวแล้วว่า แบบเสนอโครงการวิจัยของหน่วยงานต่าง ๆ ที่สนับสนุนการให้ทุนวิจัยจะมีรูปแบบที่เป็นมาตรฐานสากลเดียวกัน ที่ประกอบด้วยหัวข้อหลักดังต่อไปนี้ :
· ชื่อโครงการวิจัย
· คำนำ (หรือความสำคัญและที่มาของปัญหา หรือหลักการและเหตุผล)
· วัตถุประสงค์ของโครงการวัย
· การทบทวนวรรณกรรม ที่เกี่ยวข้อง (หรือการตรวจเอกสาร)
· สาเหตุของปัญหา
· ผลงานวิจัยที่ผ่านมา (โดยสังเขป) ที่เกี่ยวข้องกับปัญหานี้
· แนวทางการแก้ปัญหา (ของโครงการนี้)
หัวข้อนี้ไม่จำเป็นต้องเขียนยาวและไม่จำเป็นต้องใช้เอกสารอ้างอิงจำนวนมากเพราะว่า ท่านไม่ได้กำลังเขียนการทบทวนวรรณกรรม (ในแบบเสนอโครงการวิจัย ได้แยกหัวข้อการทบทวนวรรณกรรมไว้ต่างหาก แต่ในรายงานการวิจัยนั้น หัวข้อคำนำและการทบทวนวรรณกรรม หรือการตรวจเอกสารจะถูกรวมไว้เป็นหัวข้อเดียวกัน ดังนั้นจึงมีเอกสารอ้างอิงอยู่มาก) ถ้าท่านเขียนยาวถึง 2 หน้าอาจกล่าวได้ว่าท่านเขียนมากเกินไปแล้ว
วัตถุประสงค์
วัตถุประสงค์จะต้องแสดงชัดเจนว่าท่านตั้งใจจะทำอะไร ซึ่งอาจจะเป็นอย่างเดียวกันกับชื่อโครงการวิจัยก็ได้ มีจำนวนไม่น้อยที่สาระควรจะเป็นประโยชน์ที่ได้รับมาใส่ไว้เป็นวัตถุประสงค์รอง
การทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง
เป็นการรวบรวมความรู้ในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับเรื่องที่วิจัยจากวารสารรายงานวิจัยต่าง ๆ หรือสิ่งพิมพ์ที่ได้มีการเผยแพร่ เพื่อนำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ สรุปเปรียบเทียบกัน เพื่อให้เกิดความกระจ่างชัดในเรื่องนั้นยิ่งขึ้น การทบทวนวรรณกรรมมิได้เป็นเพียงแต่ การนำเอาความรู้ หรือข้อมมูลที่ตรวจหาได้จากเอกสารแหล่งต่าง ๆ มาแสดง หรือวางเรียงกันไว้เท่านั้น ข้อมูลเหล่านั้นจะต้องนำมาสังเคราะห์ (synthesis) ประมวล/สรุป (conclusion) เป็นความรู้ (knowledge) ไม่ใช่นำเสนอแต่เพียงว่า ขาว (2540)
กล่าวว่า......ดำ (2545) พบว่า....แดง (2544) รายงานว่า.....เท่านั้น แต่จะต้องนำข้อมูลจากทั้ง 3 รายงานนั้นมาสังเคราะห์ และสรุปเป็นข้อคิด หรือเป็นความรู้ว่า ทำไมข้อมูลจาก 3 คนนั้นถึงแม้จะทำเรื่องเดียวกัน หรือลักษณะเดียวกัน แต่ได้ผลแตกต่างกัน หรือเหมือนกันด้วยสาเหตุ หรือเงื่อนไขอะไรเป็นต้น ในหลายกรณีที่การทบทวนวรรณการรมเกี่ยวข้องกับหลายประเด็น ดังนั้นก็ควรจดจำแนกออกเป็นหัวข้อหลักและหัวข้อย่อย
หัวข้อนี้จะเป็นส่วนหนึ่งที่บ่งบอกให้รู้ว่า ผู้ที่จะทำวิจัยนั้นมีการเตรียมพร้อมและมีองค์ความรู้พร้อมในการทำวิจัยในเรื่องที่จะทำหรือไม่
ประโยชน์ที่ได้รับ
พบอยู่เสมอในแบบเสนอโครงการวิจัย ที่มักจะเขียนในหัวข้อนี้เป็นไปในลักษณะเป็นคำตอบของวัตถุประสงค์ ซึ่งไม่ถูกต้อง ขอยกตัวอย่าง เช่น มีวัตถุประสงค์เพื่อ สร้างยานพาหนะขนาดใหญ่ที่สามารถเคลื่อนที่ได้เร็ว......ประโยชน์ที่ได้รับคือ จะได้รับยานพาหนะขนาดใหญ่ที่เคลื่อนที่ได้เร็ว ซึ่งไม่ถูกต้อง ที่ถูกต้องคือ เมือได้เครื่องยนต็นั้นแล้วจะนำไปใช้ประโยชน์ทำอะไร เช่น เพื่อการขนส่งจะส่ง....การทำการวิจัยถ้าเป็นการวิจัยสร้างองค์ความรู้ (basic research) จะได้องค์ความรู้นั้นใช้ในการพัฒนาขั้นสูงขึ้นต่อไป แต่ถ้าเป็นการวิจัยแบบประยุกต์ (applied research) หรือแบบการวิจัยและพัฒนา (research and development) ที่จะเป็นประโยชน์ต่อเกษตรกร หรือผู้ประกอบการโดยตรง ....... เป็นต้น
วิธีการดำเนินการวิจัย
หลักการเขียนในหัวข้อนี้คืออธิบายว่า ทำอะไร? ที่ไหน? เมื่อใด? และอย่างไร ? การเขียนให้รายละเอียดมากน้อยแค่ไหนนั้นใช้หลักว่า:
· ผู้อ่านนั้นเป็นนักวิจัยในสาขาวิชาเดียวกัน ดังนั้นไม่จำเป็นต้องให้รายละเอียดในสิ่งที่ไม่จำเป็น
· ให้รายละเอียดเพียงพอที่นักวิจัยคนอื่นสามารถนำไปทดสอบซ้ำได้
· ถ้ามีการใช้เทคนิค หรือวิธีการใหม่ ที่ยังไม่รู้จักแพร่หลาย ก็จำเป็นต้องให้รายละเอียด
· ถ้ามีการใช้เทคนิค หรือวิธีการที่เป็นที่รู้จักกันดีแล้ว ก็ไม่จำเป็นต้องให้รายละเอียดในวิธี นั้น ๆ
· หลีกเลี่ยงการใช้ชื่อที่เป็นการค้า
หัวข้อนี้จะเป็นเครื่องบ่งว่า วิธีการทดลองและการเก็บข้อมูลนั้นมีความเหมาะสม และสามารถตอบโจทย์ หรือวัตถุประสงค์ได้หรือไม่ และยังใช้เป็นฐานสำหรับพิจารณาการตั้งงบประมาณของโครงการวิจัยด้วย
งบประมาณของโครงการวิจัย
การตั้งงบประมาณ ฯ จะต้องสอดคล้องกับ ปริมาณภาระงานในวิธีการดำเนินการวิจัย ในหลายกรณีมีการตั้งงบประมาณ ฯ ที่สูงเกินความเป็นจริง และก็มีไม่น้อยที่ตั้งงบประมาณไว้น้อยเกิน ในกรณีเช่นนี้ผู้ประเมินก็จะเสนอให้มีการลด หรือเพิ่มให้ตามลำดับ
เอกสารอ่านประกอบ
Day, R.A. (1979). How to Write and Publish a Scientific Paper. ISI Press, Pensylvania.
Booth, V. (1979). Writing a Scientific Paper. Koch-Light Laboratories Ltd. Essex U.K.
Stapleton, P. (1987). Writing Research Papers. ACIAR. Canberra.
เรียบเรียงพอสังเขป
ศาสตราจารย์เฉลิมพล แซมเพชร
กรรมการสภาวิจัยแห่งชาติ สาขาเกษตรศษสตร์และชีววิทยา
31 สิงหาคม 2550