หลักการคิดโจทย์วิจัย

การวิจัย (Research)

ภูมิหลัง (Background)

          ปรากฏการณ์ (Phenomena)

1. ประเภทของปรากฏการณ์

          1.1. ปรากฏการณ์ธรรมชาติ (Natural Phenomena) เช่น แผ่นดินไหว ภูเขาไฟระเบิด น้ำขึ้นน้ำลง ลมบกลมทะเล ฝนตกแดดออก เป็นต้น

          1.2 ปรากฏการณ์สังคม (Social Phenomena) เช่น สงคราม การอพยพ การเดินขบวน การเป็นโสเภณีเป็นต้น

2. ข้อแตกต่างสำคัญ

          2.1 ปรากฏการณ์สังคมมีมนุษย์เกี่ยวข้องในฐานะผู้กระทำ (Actors) เมื่อเกิดปรากฎการณ์เหล่านี้ขึ้น ก็มีคนตั้งคำถามขึ้น และเมื่อมีคำถาม ก็มักจะมีคนพยายามตอบคำถามนั้นๆ เสมอ เพราะฉะนั้น จึงเป็นข้อพึงสังเกตว่า ถ้าไม่มีคำถาม ความพยายามในการหาคำตอบ ก็ ไม่เกิดขึ้น

3. โครงสร้างของการวิจัย (The Structure of Research)

          คำถามหรือโจทย์วิจัย (Research Question or Research Problem) กระบวนการแสวงหาคำนอบ หรือ ที่เรียกว่า วิธีวิทยาการวิจัย (Research Methodology)

การตั้งคำถามการวิจัย (Research Formulation)

          1. การตั้งคำถามที่มุ่งจะหาคำตอบที่เป็นรายละเอียดของปรากฏการณ์ เช่น มันเป็นยังไงวะ

          2. การตั้งคำถามที่มุ่งจะหาคำนอบที่เป็นเหตุเป็นผลหรือเป็นเงื่อนไข เช่น มันเป็นยังนี้ได้ยังไงวะ

             คำถามแบบแรกนำไปสู่การทำวิจัยที่เรียกว่า Descriptive Research หรือ การวิจัยแบบพรรณนา

             คำถามแบบที่สองนำไปสู่การวิจัยที่เรียกว่า Explanatory Research หรือการวิจัยที่มุงอธิบาย

ธรรมชาติของปรากฏการณ์ทางสังคม

          1. มีวิวัฒนาการทางประวัติศาสตร์ (Historical Development)

          2. มีความเป็นพลวัต (Dynamic)

          3. มีทั้งมิติด้าน อัตตวิสัยและภาวะวิสัย (Subjective and Objective Dimensions)

          4. มีความซับซ้อนเพราะมีมนุษย์เกี่ยวข้องในฐานะผู้กระทำ

ธรรมชาติของมนุษย์ในการแสดงพฤติกรรม

          1. มนุษย์มีความจำและความจำมีผลต่อการแสดงพฤติกรรม

          2. มนุษย์มีอารมณ์ความรู้สึก

          3. มนุษย์มีความเชื่อและมีค่านิยม

          4. มนุษย์ใช้เหตุผลทั้งด้านอัตตวิสัยและด้านภาวะวิสัย (Subjective and Objective Reasoning)

          5. มนุษย์ให้ความสำคัญกับ Perception มาก Reality

          6. มนุษย์เป็นทั้ง Stimulus และ Response

          7. มนุษย์ให้ความสำคัญทั้ง Matters และ Relationship

วงจรชีวิตของปรากฎการณ์ (Life cycle of social phenomena)

          1.การก่อกำเนิด (Emergence)

          2. การดำรงอยู่ (Existence)

          3. การเปลี่ยนแปลง (Change)

          4. การดับสั้น (End)

การตั้งคำถามหรือโจทย์การวิจัยเกี่ยวข้องกับวงจรชีวิตของปรากฏการณ์อย่างมาก

          วิธีวิทยาการวิจัย (Research Methodology)

          1. Methodology ไม่ใช่ Method

          2. Methodology เป็น เรื่องของโลกทัศน์หรือทัศนะต่อสรรพสิ่งในโลก (World View or Paradigm) กับ เรื่องเทคนิควิธี (Methods or Techniques)

          3. ทัศนะที่มีต่อสรรพสิ่งในโลกนี้เองนำมาสู่การใช้ วิธีวิทยาการวิจัยที่ต่างกันในการ กำหนดกรอบการวิจัย (Conceptual Framework) การออกแบบการวิจัย (Research Design) วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล (Data Collection Methods) วิธีการวิเคราะห์และตีความข้อมูล (Mode of Data Analysis) วิธีนำเสนอผลการวิเคราะห์ข้อมูล (Presentation Format)

การกำหนดกรอบการวิจัย

          องค์ประกอบ v.s. ความสัมพันธ์ (Matter v.s. Relationship)

ตัวแปร (Variables)

          1. Dependent Variable

          2. Independent Variables

          3. Intervening/Exogenous Variables

Operationalization of Variables (Measurement of Variables)

          (Real Numbers)

          Interval Scale

          Nominal Scale

          Ordinal Scale

          Ratio Scale

          (Assigned Numbers)

          Likert Scale

          Dummy Variable

การออกแบบการวิจัย (Quantitative Research)

          1. Pure Experimental Design Y=f(X)

          2. Semi-Experimental design Y=f(a+b+c+)

          3. Non=Experimental Design Y=f(a+b+c+d+e+…..k)+E

การออกแบบการวิจัย (Qualitative Research)

          1. Longitudinal Single Case Design

          2. Multi-case Comparative Design

วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล

          1. ประเภทของข้อมูล

          2. ข้อมูลเชิงปริมาณ (Quantitative Data)

          3. ข้อมูลเชิงคุณลักษณะ (Qualitative Data)

ข้อมูลเชิงสัญลักษณ์

ขั้นตอนการเก็บรวบรวมข้อมูลในสนาม (Data Collection in the Field) Research Locale

          1. การเข้าสู่สนาม (Gain Entry to the Field)

2. การสร้างความไว้วางใจ (Build Rapport or Trust)

          3. การแสวงหาแหล่งข้อมูลหลัก (Key Informants Identification)

                   3.1 การทำแผนที่ทางกายภาพ (Physical Mapping activity)

                   3.2 การทำแผนที่ทางสังคม (Social Mapping Activity)

          4. การเก็บรวบรวมข้อมูล (Data Collection)

          5. การบันทึกข้อมูล (Data Recording)

          6. การวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้น (Preliminary Analysis of the Data)

          7. การออกจากสนาม (Leaving the Field)

แหล่งข้อมูล (Sources of Data)

          1. คน (Man)

          2. เอกสาร (รายงาน แผนที่ ภาพถ่าย เทป วีดีทัศน์ เป็นต้น) (Materials)

          3. สภาพแวดล้อม หรือ บริบท (Social Contexts)

วิธีการเก็บข้อมูล (Data Collection Methods)

          แหล่งที่เป็นคน:

          1. การตอบแบบสอบถาม (Questionnaire)

          2. การสัมภาษณ์ (Interviews)

          3. การสังเกต (Observations)

          4. เล่าประวัติ (Oral History)

          5. เขียนเรียงความหรือวาดภาพ (Essay Writing or Drawing)

          แหล่งที่เป็นเอกสาร:

          1. อ่าน 2. ดู 3. ฟัง

แหล่งที่เป็นสภาวะแวดล้อม (Social contexts)

          การสังเกต (Observations)

          1. การสังเกตแบบมีส่วนร่วม (Participant Observation)

          2. การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม (Non-participant Observation)

การสัมภาษณ์ (Interview)

          1. การสัมภาษณ์แบบหนึ่งต่อหนึ่ง

          2. การสัมภาษณ์แบบหนึ่งต่อหลาย (Focus Group)

          3. การสัมภาษณ์แบบหลายต่อหลาย

การสัมภาษณ์แบบหนึ่งต่อหนึ่ง

          1. แบบที่เรียกว่า Face to Face

          2. แบบทางโทรศัพท์

          3. แบบลึก (In-depth Interview of Probing)

การบันทึกข้อมูลและการอ่านข้อมูล

          1. การบันทึกลงกระดาษบันทึก

          2. การบันทึกเทป

          3. การบันทึกวีดีทัศน์หรือภาพถ่าย

          4. การตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลที่เรียกว่าวิธี Triangulation Method ซึ่งมีความหมายว่า

                   4.1 ใช้แหล่งข้อมูลมากกว่า 1 แหล่งสำหรับข้อมูลอย่างเดียวกัน

                   4.2 ใช้วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลมากกว่า 1 วิธีสำหรับข้อมูลอย่างเดียวกัน

การแยกข้อมูลและการอ่านข้อมูลมีความสำคัญมาก ต้องกระทำขณะอยู่ในสนามและต้องกระทำอย่างสม่ำเสมอ

การวิเคราะห์ข้อมูล (Data Analysis)

          การวิเคราะห์ข้อมูลที่เรียกว่า Interpretive Understanding นั่นคือ การวิเคราะห์อย่างมีความเข้าใจในระบบสังคมและวัฒนธรรมของพื้นที่ที่ทำวิจัย และตีความข้อมูลตาม “ทัศนะของคนใน” (Insider’s Views) โดยให้ความสำคัญกับเรื่องความสัมพันธ์ (relationship) ไม่น้อยไปกว่าเรื่องเนื้อหา (Matter)

นอกจากนี้ประเด็นระหว่าง Attachment กับ Detachment ในการวิเคราะห์ข้อมูลต้องพิจารณา

การออกจากสนาม (Leaving the Field)

ประเด็นจริยธรรมของนักวิจัย

          1. แบ่งปันความรู้กับพื้นที่ที่ทำวิจัย

          2. เอื้อเฟื้อในฐานะคนรู้จักกัน

          3. ควรกลับไปเยี่ยมเยือนหลังการทำวิจัย

ข้อแตกต่างที่สำคัญระหว่างการวิจัยที่เรียกว่า “การวิจัยเชิงปริมาณ” และ “การวิจัยเชิงคุณภาพ”

          1. การวิจัยเชิงปริมาณให้ความสนใจกับ Matter ในขณะที่การวิจัยเชิงคุณภาพให้ความสนใจกับ Relationship ของสิ่งต่างๆ

          2. การวิจัยเชิงปริมาณให้ความสำคัญกับการอ้างอิงในระดับกว้าง (Generalization) ในขณะที่การวิจัยเชิงคุณภาพให้ความสนใจกับความเข้าใจอย่างลึกซึ้งถึงความสัมพันธ์ของสรรพสิ่งที่กำลังศึกษาวิจัยแต่ไม่สนใจอ้างอิงในวงกว้าง

          3. การวิจัยเชิงปริมาณมีความเชื่อพื้นฐานเกี่ยวกับการ “เกิดขึ้น”ของปรากฏการณ์ตามแนวทางของปรัชญา ปฏิฐานนิยม (Positivism)

          4. การวิจัยเชิงคุณภาพ มีความเชื่อพื้นฐานเกี่ยวกับการ “เกิดขึ้น” ของปรากฏการณ์ตามแนวทางของปรัชญาปรากฏการณ์นิยม (Phenomenology)

          5. การวิจัยเชิงปริมาณอาจเรียกได้ว่าเป็น Hypothesis-testing Research ในขณะที่การวิจัยเชิงคุณภาพอาจเรียกว่าเป็น Hypothesis-generating Research